Apakah Jenis-Jenis Tanah di Semenanjung Malaysia?

Pendahuluan

Istilah geran kekal, geran pajakan dan TOL memang digunakan setiap hari, tetapi ia istilah pasaran dan bukan susunan undang-undang.

Kanun Tanah Negara menyusunnya dengan cara yang berlainan dan susunan itulah yang menentukan pejabat mana yang menguruskan tanah kita serta apa yang berlaku kepadanya apabila pemiliknya meninggal dunia. Artikel ini menyusun kedua-duanya bersekali.

Tiga bentuk hakmilik dalam kanun

Subseksyen 77(1) menetapkan bahawa hakmilik yang tanah Kerajaan boleh diberi milik terdiri daripada hakmilik Pejabat Pendaftar dan hakmilik Pejabat Tanah, iaitu dua bentuk hakmilik muktamad, serta hakmilik sementara.¹

Bezanya bukan soal nilai tanah, sebaliknya soal saiz dan lokasi.

Bentuk hakmilik	Bila ia sesuai
Hakmilik Pejabat Pendaftar	tanah bandar atau pekan, lot tanah desa yang melebihi empat hektar, serta pantai dan dasar laut
Hakmilik Pejabat Tanah	lot tanah desa yang tidak melebihi empat hektar
Hakmilik sementara	sebelum ukuran selesai

Hakmilik sementara boleh dikeluarkan pada bila-bila masa selepas pemberian milik diluluskan, tetapi hakmilik muktamad tidak boleh dikeluarkan sehingga tanah itu diukur.¹

Daripada susunan itulah keluar singkatan yang kita lihat pada geran. HSD, GRN dan PN di sebelah Pejabat Pendaftar, manakala HSM, GM dan PM di sebelah Pejabat Tanah.

Perbezaan itu bukan sekadar teori. Senarai semak rasmi JKPTG menghendaki carian rasmi dibeli dari Pejabat Tanah Daerah bagi hakmilik HSM, GM dan PM, tetapi dari Pejabat Tanah dan Galian Negeri bagi hakmilik HSD, GRN dan PN.² Soalan Lazim JKPTG yang terkini menyebut pembahagian yang sama bagi salinan carian rasmi yang dimuat naik bersama permohonan dalam talian.³ Jadi jenis hakmilik menentukan ke mana waris perlu pergi. Beza antara kedua-dua jabatan itu dihuraikan dalam artikel apa beza JKPTG dengan PTG.

Hakmilik kekal dan hakmilik berjangka

Di sini satu tanggapan biasa perlu diperhalusi.

Seksyen 76 menetapkan bahawa pemberian milik tanah Kerajaan dibuat bagi tempoh tidak melebihi sembilan puluh sembilan tahun.¹ Pemberian selama-lamanya pula hanya dibenarkan dalam tiga keadaan, iaitu apabila Kerajaan Persekutuan menghendakinya bagi dirinya ataupun bagi pihak berkuasa awam, apabila Pihak Berkuasa Negeri berpuas hati tanah itu hendak digunakan bagi maksud awam, ataupun apabila ia berpuas hati wujud keadaan khas yang menjadikannya wajar.¹

Jadi hakmilik kekal yang sedia ada memang tiada tarikh luput dan itu memang menaikkan nilainya. Tetapi ia bukan pilihan biasa yang boleh dipohon sesiapa hari ini.

Bagi hakmilik berjangka, tanah itu terbalik hak kepada Pihak Berkuasa Negeri apabila tamat tempoh yang dinyatakan dalam dokumen hakmiliknya.⁴ Pemilik perlu memohon pelanjutan tempoh sekiranya mahu meneruskannya. Permohonan itu mesti dibuat sebelum tempoh dalam dokumen hakmilik tamat dan kelulusannya terletak pada budi bicara Pihak Berkuasa Negeri. Kelulusan itu boleh dikenakan bayaran premium yang ditentukan oleh Pihak Berkuasa Negeri serta caj lain yang ditetapkan.⁵

Kekeliruan antara perkataan tetap dengan perkataan kekal pada geran dihuraikan dalam artikel adakah Felda pusaka ataupun tidak.

Lesen Pendudukan Sementara bukan harta pusaka

Inilah bahagian yang paling penting bagi keluarga yang sedang menguruskan pusaka dan ia jarang disebut.

Lesen Pendudukan Sementara, iaitu TOL, membenarkan pendudukan sementara ke atas tanah Kerajaan, tanah lombong yang tidak sedang digunakan, ataupun tanah rizab yang tidak sedang digunakan bagi maksud ia dirizabkan.¹

Tempohnya pendek. Setiap lesen dikeluarkan bagi tempoh yang tamat tidak lewat daripada hujung tahun kalendar ia bermula dan pembaharuannya tidak melebihi satu tahun kalendar pada satu-satu masa.¹ Tidak boleh ada lebih daripada tiga pembaharuan tanpa kelulusan bertulis terlebih dahulu daripada Pihak Berkuasa Negeri.¹ Borangnya Borang 4A.¹

Dan inilah peruntukan yang menentukan kedudukannya dalam pusaka. Seksyen 68 kanun itu sendiri bertajuk lesen pendudukan sementara tidak boleh dipindah milik ataupun berpindah apabila kematian. Teksnya menetapkan bahawa lesen itu tidak boleh diserah hak dan setiap lesen sedemikian tamat pada kematian orang yang pada masa itu berhak kepada faedahnya.¹

Maknanya jelas. Tanah TOL arwah bukan harta pusaka. Ia tidak dimasukkan ke dalam petisyen pembahagian dan waris tidak mewarisi apa-apa hak ke atasnya.

Yang boleh dibuat keluarga hanyalah memohon lesen baharu atas nama mereka sendiri dan keputusan itu terletak pada Pentadbir Tanah. Ia bukan hak dan ia bukan pewarisan.

Tanah rizab Melayu

Perlembagaan Persekutuan mentakrifkan rizab Melayu sebagai tanah yang dirizabkan untuk diberi milik kepada orang Melayu atau kepada anak negeri negeri tempat tanah itu terletak. Siapa yang dikira Melayu bagi maksud itu ditentukan oleh undang-undang negeri.⁶

Perlu dinyatakan dengan jujur di mana letaknya peraturan itu. Perenggan 4(2)(b) Kanun Tanah Negara menyatakan bahawa tiada apa-apa dalam kanun itu menyentuh undang-undang yang berkaitan dengan rizab Melayu ataupun pegangan Melayu.¹ Jadi sekatannya bukan dalam kanun, sebaliknya dalam enakmen negeri masing-masing.

Saya belum membaca enakmen rizab Melayu mana-mana negeri, jadi saya tidak menyatakan kandungannya di sini. Waris yang berdepan dengan tanah rizab Melayu perlu menyemak enakmen negeri tempat tanah itu terletak, kerana kedudukan waris yang bukan daripada golongan yang layak ditentukan di situ. Ringkasan sekatan enakmen itu, termasuk kesannya kepada wasi dan pentadbir, dihuraikan dalam artikel tanah rizab Melayu dan surat kuasa wakil.

Yang dapat disahkan daripada kanun ialah satu perkara lagi. Borang hakmilik dalam kanun itu sendiri mempunyai ruang yang menyatakan sama ada tanah itu berada dalam rizab Melayu, kawasan orang asli, rizab orang asli ataupun kawasan penempatan berkelompok, berserta nombor pemberitahuan Warta.⁵ Jadi status itu tertulis pada geran dan boleh disemak sendiri.

Tanah rancangan Felda

Tanah rancangan Felda berjalan di bawah aktanya sendiri, bukan di bawah kanun.

Perenggan 4(2)(i) Kanun Tanah Negara menyatakan bahawa tiada apa-apa dalam kanun itu menyentuh peruntukan Akta Tanah (Kawasan Penempatan Berkelompok) 1960.¹ Akta itulah yang mengehadkan pegangan luar bandar kepada tidak lebih daripada dua pemegang, melarang pecah bahagi dan melarang pajakan.⁷

Kedudukannya dalam pusaka, termasuk sebab lot rumah dan lot ladang dikira satu pegangan, dihuraikan sepenuhnya dalam artikel adakah Felda pusaka ataupun tidak.

Tanah FELCRA tidak semuanya begitu. Sebahagian rancangannya diisytiharkan di bawah akta yang sama, manakala sebahagian lagi tanah milik peserta di bawah kanun. Bezanya dihuraikan dalam artikel tanah FELCRA, boleh dijual dan bagaimana diwarisi.

Apa maknanya kepada waris?

Tiga soalan perlu dijawab sebelum permohonan pusaka difailkan.

Pertama, apa bentuk hakmiliknya. Ia menentukan pejabat mana yang menjual carian rasmi dan salinan carian itu antara dokumen yang dimuat naik bersama permohonan.³

Kedua, adakah ia hakmilik sementara. Hakmilik sementara wujud sebelum ukuran selesai, jadi butiran lotnya mungkin berubah apabila hakmilik muktamad dikeluarkan.

Ketiga, adakah ia TOL. Kalau ya, ia bukan harta pusaka langsung dan keluarga menjimatkan banyak masa dengan mengetahuinya lebih awal. Keadaan lain apabila geran tidak ditemui, daripada geran hilang hingga tanah adat, disusun dalam tanah pusaka tiada geran, apa perlu dibuat. Tanah adat di Negeri Sembilan pula dihuraikan dalam artikel tanah adat Negeri Sembilan, ikut faraid atau adat perpatih.

Cara tanah pusaka dibahagikan selepas itu pula dihuraikan dalam artikel cara pembahagian tanah pusaka.

Kesimpulan

Istilah pasaran memberi gambaran kasar, tetapi yang menentukan hak ialah apa yang tertulis pada geran dan apa yang diperuntukkan kanun.

Yang paling perlu diingat bagi urusan pusaka ada dua. Hakmilik kekal bukan lagi pilihan biasa, kerana pemberian milik hari ini bagi tempoh tidak melebihi sembilan puluh sembilan tahun kecuali dalam tiga keadaan yang terhad. Dan lesen pendudukan sementara tamat pada kematian pemegangnya, jadi ia tidak boleh diwariskan.

Ambil salinan geran, lihat bentuk hakmiliknya, kemudian barulah tentukan langkah seterusnya.