tanah pusaka.

Tiada hak dalam pusaka kecil berpindah kepada waris kecuali melalui perintah di bawah Akta 98. Selagi perintah itu tiada, tanah kekal atas nama si mati, tiada siapa boleh menandatangani urus niaga, pampasan pengambilan tanah boleh didepositkan ke Mahkamah dan tanah yang cukainya tertunggak boleh dilucut hak. Setiap waris yang meninggal pula menambah satu lapisan pusaka.

Pada tahun 2005, dilaporkan 900,000 daripada 6.2 juta hak milik tanah di seluruh negara masih berdaftar atas nama pemilik yang sudah meninggal dunia. Kesannya bukan sekadar cukai tertunggak. Waris yang tanahnya diambil untuk projek kerajaan tidak dapat menerima wang pampasan, malah hilang hak merayu atas nilai pampasan itu.

Kanun Tanah Negara menyusun hakmilik kepada tiga bentuk, iaitu hakmilik Pejabat Pendaftar, hakmilik Pejabat Tanah dan hakmilik sementara sebelum ukuran selesai. Seksyen 76 pula menetapkan tanah Kerajaan diberi milik bagi tempoh TIDAK MELEBIHI SEMBILAN PULUH SEMBILAN TAHUN, manakala pemberian selama-lamanya hanya dalam tiga keadaan yang terhad. Bagi urusan pusaka, satu perkara mesti diketahui awal. Lesen Pendudukan Sementara BUKAN harta pusaka, kerana seksyen 68 menamatkannya pada kematian pemegangnya dan ia tidak boleh diserah hak.

Dua istilah perlu dibezakan dahulu kerana undang-undangnya berlainan. Pecah sempadan ialah seorang tuan punya memecah tanahnya sendiri dan bagi tanah pertanian setiap bahagian tidak boleh kurang daripada dua per lima hektar. Pecah bahagian pula ialah tuan punya bersama membahagikan tanah yang dimiliki bersama dan had dua per lima hektar itu TIDAK terpakai kepadanya, walaupun tanah pertanian yang seluas dua per lima hektar atau kurang dirujuk kepada Pihak Berkuasa Negeri untuk diluluskan. Inilah yang biasanya diperlukan waris. Lebih penting lagi, seksyen 141a Kanun Tanah Negara membenarkan seorang tuan punya bersama memohon pecah bahagian WALAUPUN tuan punya bersama yang lain enggan menyertai ataupun memberi persetujuan.

Pada tahun 2001, Ketua Pengarah Tanah dan Galian melaporkan lebih sejuta kes tuntutan tanah pusaka sukar diselesaikan kerana pemilik yang meninggal dunia tidak menamakan pewaris. Angka itu berguna bukan kerana ia angka hari ini, tetapi kerana ia menunjukkan masalah tanah beku sudah dikenal pasti sekurang-kurangnya seperempat abad lalu dan puncanya masih sama.

Tanah yang banyak nama dipegang secara tuan punya bersama dan setiap nama memegang bahagian tak berbahagi. Pilihan waris ialah kekal bersama, pecah bahagian walaupun ada yang enggan, menjual atau membeli bahagian tak berbahagi ataupun memohon perintah mahkamah di bawah seksyen 145 Kanun Tanah Negara. Jika geran masih atas nama si mati, Pegawai Pembahagian Pusaka boleh mengelakkan banyak nama sejak awal.

Tentukan dahulu sebab tiada geran. Geran yang hilang boleh diganti dan tanahnya tetap pusaka. Rumah yang dibeli tetapi geran belum keluar juga pusaka dan boleh dituntut dengan perjanjian jual beli. Hakmilik sementara ialah geran yang sah. Tetapi tanah Kerajaan yang diusahakan tanpa hak milik dan tanah lesen pendudukan sementara bukan pusaka, kerana arwah tidak pernah memilikinya.