Apa Perlu Buat jika Waris Enggan bagi Kerjasama?

Pendahuluan

Dalam urusan pusaka kecil, kerjasama semua waris memudahkan segalanya. Dalam realiti lapangan pula, sering ada seorang waris yang enggan memberi salinan kad pengenalan, enggan hadir bicara ataupun enggan menandatangani persetujuan.

Artikel ini panduan lapangan. Ia menyusun apa yang perlu dibuat pada setiap titik sekatan itu, berserta peruntukan yang menyokongnya. Soalan sama ada urusan itu boleh diteruskan dijawab dalam artikel adakah urusan pusaka boleh diteruskan jika ada waris tidak berikan kerjasama, manakala soalan di mana ia difailkan dijawab dalam artikel urusan pusaka yang waris tidak bagi kerjasama difailkan di mana. Punca keengganan itu pula selalunya datang dari luar keluarga. Perkara itu dihuraikan dalam artikel penasihat 20 sen antara punca masalah pusaka.

Nama waris yang enggan tetap disenaraikan

Ini langkah pertama dan ia tidak boleh dilangkau.

Hak seseorang waris jatuh kepadanya pada saat kematian. Ia tidak terhapus kerana sikapnya, tidak berkurang kerana dia marah dan tidak boleh digugurkan oleh waris yang lain. Jadi namanya tetap masuk ke dalam petisyen Borang A seperti waris yang lain.

Menurut amalan di pejabat pusaka, permohonan yang senarai warisnya tidak lengkap memang akan dikembalikan. Saya tidak menemui peruntukan yang menyatakannya dengan lafaz itu, jadi anggaplah ia amalan dan bukan peruntukan. Yang pasti, pembahagian tidak boleh dibuat tanpa mengetahui siapa warisnya.

Satu perubahan besar pada tugas menyampaikan notis

Bahagian ini paling penting dalam artikel ini, kerana ia berubah pada 15 Julai 2024.

Dahulu pejabat yang menyampaikan notis bicara kepada semua waris. Sekarang tidak lagi. Seksyen 9 dipinda supaya notis itu disampaikan kepada pemohon dan pemohon pula yang wajib menyampaikan salinannya kepada semua orang yang dinamakan berserta alamatnya dalam petisyen.¹

Pindaan yang sama memansuhkan subseksyen 9(2), iaitu peruntukan yang dahulunya mewajibkan pejabat menyiarkan notis petisyen serta tarikh dan tempat pendengaran.¹

Dua akibat praktikal keluar daripada situ.

Pertama, mencari alamat kini kerja pemohon. Ia bukan lagi perkara yang boleh diserahkan kepada pejabat.

Kedua, simpan bukti penyampaian. Resit pos berdaftar, akuan terima serta gambar penyerahan tangan semuanya berguna kemudian.

Bicara tidak terbatal kerana dia tidak hadir

Inilah peruntukan yang sebenarnya menyelamatkan keluarga dan ia bukan seksyen 8(2).

Proviso kepada subseksyen 9(1) berbunyi bahawa tiada prosiding di bawah akta ini menjadi tidak sah kerana apa-apa peninggalan ataupun kegagalan menyampaikan notis kepada mana-mana orang, melainkan peninggalan ataupun kegagalan itu pada pendapat Mahkamah Tinggi telah menyebabkan ketidakadilan yang nyata.²

Jadi ketidakhadiran seorang waris tidak membatalkan bicara. Yang perlu ditunjukkan ialah usaha menyampaikan notis itu memang dibuat.

Satu perkara perlu dibezakan dengan jelas di sini, kerana ia sering dicampur aduk. Panduan rasmi JKPTG menetapkan bahawa pemohon yang gagal hadir selepas tiga kali panggilan akan melihat permohonannya dibatalkan.³ Peruntukan itu mengenai kegagalan pemohon sendiri, bukan kegagalan waris yang lain. Jadi waris yang enggan boleh tidak hadir tanpa menghentikan kes, tetapi pemohon sendiri tidak boleh.

Dua butiran lagi daripada panduan yang sama berguna pada hari bicara. Waris di bawah umur lapan belas tahun tidak diwajibkan hadir.³ Dan sekiranya hanya seorang waris yang hadir, dia dikehendaki membawa dua orang saksi bebas yang mengenali si mati.³ Itu berguna apabila selebihnya memang enggan datang.

Empat jenis keengganan dan apa yang berlaku

Jenis keengganan	Kesan	Apa yang berlaku
Tidak memberi salinan kad pengenalan	Butiran waris tidak lengkap	Pegawai boleh memanggilnya lalu memaksa pengemukaan dokumen di bawah subseksyen 11A(1)
Tidak hadir bicara	Tiada	Bicara diteruskan dan ketidakhadiran dicatat
Tidak menandatangani Borang DDA	Tiada muafakat	Pembahagian dibuat mengikut faraid, bukan mengikut cadangan keluarga
Tidak dapat dikesan langsung	Bahagiannya tidak dapat dibayar	Wangnya didepositkan dengan Amanah Raya Berhad di bawah subseksyen 16(3)

Perhatikan lajur tengah. Hanya satu daripada empat keengganan itu benar-benar mengubah keputusan, iaitu keengganan menandatangani persetujuan. Yang lain melambatkan, bukan menghalang.

Kuasa yang ada pada pegawai

Ramai waris tidak tahu bahawa pegawai bukan sekadar kerani.

Subseksyen 11A(1) memberinya semua kuasa Mahkamah Majistret dalam bidang kuasa sivilnya untuk memanggil serta memeriksa saksi, termasuk mana-mana orang yang dihantar notis di bawah seksyen 9 dan untuk memaksa pengemukaan serta penyerahan dokumen.²

Kesan daripada keengganan selepas dipanggil dihuraikan dalam artikel adakah urusan pusaka boleh diteruskan jika ada waris tidak berikan kerjasama.

Apa yang berlaku kepada bahagiannya?

Bahagiannya tetap penuh mengikut faraid, tidak terlebih dan tidak berkurang.

Apabila wang itu tidak dapat dibayar kepadanya, subseksyen 16(3) mewajibkan pegawai mendepositkannya dengan Perbadanan, iaitu Amanah Raya Berhad. Empat keadaan disebut, iaitu tempatnya tidak diketahui, dia enggan menerima bayaran, dia kurang keupayaan di sisi undang-undang, ataupun atas apa-apa sebab lain bayaran itu tidak praktikal dibuat.² Subseksyen 16(4) menyatakan Perbadanan memegangnya sebagai pemegang amanah untuk orang yang berhak.²

Pindaan 2024 menambah Majlis Agama Islam sebagai pilihan selain Perbadanan, tetapi dengan satu syarat yang perlu diketahui. Subseksyen 16(5) yang baharu menetapkan bahawa bahagian berkenaan Majlis itu berkuat kuasa hanya pada tarikh yang ditetapkan Menteri dengan kelulusan Pihak Berkuasa Negeri melalui warta.¹ Jadi ia belum semestinya terpakai di setiap negeri.

Bila urusan mendesak tidak boleh menunggu?

Kadangkala ada bil yang perlu dijelaskan sedangkan bicara masih berjalan.

Seksyen 8C yang dimasukkan pada 2024 membenarkan surat kuasa mentadbir sementara diberikan kepada pemohon ataupun mana-mana benefisiari sementara menunggu perintah pembahagian, dengan had bahawa pentadbir itu tidak boleh membahagikan pusaka.¹

Bagi tanah yang perlu dijual sedangkan ada waris yang enggan bersetuju, subseksyen 15(4A) membenarkan jualan diperintahkan berdasarkan persetujuan waris yang memegang majoriti dua pertiga bahagian.¹

Lima langkah amali sebelum bicara

Pertama, kumpulkan dokumen keluarga yang lain. Sijil kelahiran, sijil nikah serta sijil kematian ahli keluarga terdahulu membantu memastikan susur galur waris walaupun seorang waris enggan memberi maklumatnya. Cara mendapatkan sijil kematian dihuraikan dalam artikel panduan mendapatkan sijil kematian di JPN.

Kedua, catat keadaan sebenar dalam petisyen. Nyatakan dengan jujur bahawa waris berkenaan tidak memberi kerjasama ataupun tidak dapat dikesan, berserta usaha yang sudah dibuat. Keadaan yang lebih sukar, iaitu apabila keluarga tidak tahu pun berapa ramai waris yang ada, dihuraikan dalam harta pusaka tergantung kerana waris tidak dijumpai.

Ketiga, usahakan alamatnya bersungguh-sungguh. Sejak 2024 inilah kunci kepada penyampaian notis dan tiada lagi jalan pintas melalui pengumuman.

Keempat, sediakan pilihan kedua sejak awal. Kalau muafakat tidak mungkin kerana seorang waris enggan menandatangani, terima sahaja pembahagian secara faraid. Beza antara kedua-duanya dihuraikan dalam artikel cara mengisi borang DDA.

Kelima, jaga nada. Sebahagian besar keengganan berpunca daripada salah faham ataupun luka lama, bukan daripada tamak. Perbualan yang lembut kerap menyelesaikan apa yang notis tidak dapat selesaikan.

Kesimpulan

Sistem pusaka kecil memang direka supaya tidak tergantung kerana seorang waris enggan.

Namanya tetap disenaraikan, notis tetap disampaikan, bicara tetap diteruskan dan bahagiannya tetap penuh lalu disimpan untuknya. Yang benar-benar terhalang oleh keengganan itu hanyalah muafakat.

Satu perubahan perlu diingat oleh sesiapa yang menguruskan kes sebegini sejak 15 Julai 2024. Menyampaikan notis kepada waris yang lain kini tugas pemohon dan penyiaran notis sudah dimansuhkan. Jadi mulakan dengan mencari alamat, bukan dengan mencari jalan pintas.