Beza Pentadbir Harta, Pemegang Amanah dan Wakil Kuasa

Pendahuluan

Tiga istilah ini kerap bertukar ganti dalam perbualan keluarga, sedangkan kuasanya berlainan sama sekali.

Cara paling mudah membezakannya bukan dengan menghafal definisi, sebaliknya dengan bertanya tiga soalan. Siapa yang melantiknya, bila kuasanya bermula dan bila ia berakhir.

Wasi dan pentadbir bukan perkara yang sama

Perkara ini perlu dijelaskan dahulu kerana ia kerap disamakan.

Wasi, iaitu executor, ditakrifkan dalam seksyen 2 Akta 97 sebagai orang yang kepadanya pelaksanaan wasiat terakhir si mati diamanahkan melalui pelantikan pewasiat sendiri.¹ Dia dilantik semasa si mati masih hidup dan dia memohon probet.¹

Pentadbir, iaitu administrator, ditakrifkan dalam seksyen yang sama sebagai orang yang kepadanya pentadbiran diberikan dan pentadbiran itu bermaksud surat kuasa mentadbir yang dikeluarkan Mahkamah.¹ Dia muncul selepas kematian, bukan sebelumnya.

Yang menyatukan kedua-duanya hanyalah satu istilah payung, iaitu wakil diri di sisi undang-undang ataupun personal representative, yang ditakrifkan sebagai wasi ataupun pentadbir bagi masa itu.¹

Bezanya bukan soal istilah semata-mata. Ia menentukan jalan permohonan yang perlu diambil keluarga. Ada wasi bermakna ada wasiat dan itu membawa kes ke Mahkamah Tinggi untuk probet. Tiada wasi bermakna pentadbir perlu dilantik.

Siapa itu pentadbir harta?

Pentadbir menguruskan dan membahagikan harta si mati mengikut undang-undang.

Tugasnya tiga perkara. Menguruskan harta yang ditinggalkan, menyelesaikan hutang serta tanggungan yang tertunggak dan membahagikan bakinya kepada waris yang berhak. Turutan itu dihuraikan dalam artikel lima hak yang perlu diselesaikan sebelum faraid.

Siapa yang melantiknya pula bergantung kepada tempat urusan itu berjalan.

Di Mahkamah Tinggi, seksyen 30 Akta 97 menetapkan bahawa apabila si mati meninggal tanpa wasiat sepenuhnya, pentadbiran diberikan kepada seseorang atau lebih daripada orang yang berkepentingan dalam baki pusaka.¹

Bagi pusaka kecil pula, tidak semestinya ke mahkamah. Subseksyen 13(4) Akta 98 membenarkan Pegawai Pembahagian Pusaka sendiri memberikan surat kuasa mentadbir kepada seorang atau lebih orang yang difikirkannya sesuai. Syarat jaminan yang dahulu disebut dalam subseksyen itu sudah dipotong oleh Akta A1643 yang berkuat kuasa pada 15 Julai 2024.² Tempat yang betul bagi setiap keadaan dihuraikan dalam artikel urusan pusaka yang waris tidak bagi kerjasama difailkan di mana.

Pentadbir tidak bebas berbuat sesuka hati. Dia terikat kepada perintah dan kepada undang-undang dan kuasanya tidak melebihi apa yang diberikan kepadanya. Senarai tugasnya satu persatu dihuraikan dalam artikel tugas dan tanggungjawab pentadbir harta pusaka.

Siapa itu pemegang amanah?

Pemegang amanah memegang serta menguruskan harta bagi pihak orang lain, mengikut terma yang ditetapkan.

Satu perkara menarik perlu dicatat di sini, kerana ia menjelaskan mengapa kedua-dua istilah kerap bertindih. Seksyen 3 Akta Pemegang Amanah 1949 menyatakan bahawa perkataan trustee, apabila konteksnya mengizinkan, termasuk wakil diri di sisi undang-undang.³

Maknanya seorang pentadbir pusaka itu sendiri memegang harta sebagai amanah. Dia bukan pemiliknya. Dia memegangnya untuk orang lain.

Dalam urusan pusaka kecil, pemegang amanah paling kerap muncul bagi harta kanak-kanak. Subseksyen 13(2) Akta 98 mengarahkan pegawai memerintahkan bahagian kanak-kanak dalam harta tak alih didaftarkan atas nama seorang yang sesuai sebagai pemegang amanah, serta memasukkan kaveat bagi melindungi kepentingannya sepanjang tempoh belum dewasa.² Huraian lanjut ada dalam artikel cara-cara pembahagian pusaka kanak-kanak bawah umur.

Apabila pemegang amanah itu perlu ditukar, permohonan dibuat kepada pegawai di bawah subseksyen 17(1) melalui Borang P.²

Siapa itu wakil kuasa?

Wakil kuasa, iaitu power of attorney, ialah kuasa yang diberikan seseorang kepada orang lain untuk bertindak bagi pihaknya dalam perkara tertentu.

Skopnya terhad kepada apa yang dinyatakan dalam dokumen itu sendiri. Ia boleh meliputi urusan kewangan, urusan perniagaan ataupun urusan perundangan.

Dua syarat kesahan yang kerap terlepas

Ramai menyimpan surat kuasa wakil yang sebenarnya tidak sah, lalu terkejut apabila bank ataupun pejabat tanah menolaknya.

Pertama, ia mesti disahkan di hadapan pihak yang ditetapkan. Subseksyen 3(1) Akta 424 menyatakan bahawa surat kuasa wakil tiada apa-apa kesahan untuk mewujudkan kuasa itu melainkan ia disempurnakan di hadapan dan disahkan oleh Majistret, Jaksa Pendamai, Pentadbir Tanah, Notari Awam, Pesuruhjaya Sumpah, peguam bela dan peguam cara, ataupun pegawai bank yang bertindak dalam urusan kerjanya.⁴ Itu senarai bagi surat cara yang disempurnakan di Semenanjung.

Kedua, salinannya mesti didepositkan. Subseksyen 4(1) menyatakan bahawa ia tiada kesahan sehingga salinan sebenar dokumen itu didepositkan di pejabat seorang Penolong Kanan Pendaftar.⁴

Jadi surat kuasa wakil yang hanya disimpan dalam almari, tanpa pernah didepositkan, memang tidak berkuasa di Semenanjung Malaysia.

Kuasa itu berakhir dengan kematian

Inilah perkara yang paling kerap disalahfahamkan oleh keluarga.

Seksyen 5 Akta 424 menyatakan bahawa surat kuasa wakil yang sudah didepositkan terus berkuat kuasa sehingga notis bertulis pembatalan didepositkan, ataupun salah seorang daripada pemberi kuasa mahupun penerima kuasa telah mati.⁴ Ia juga berakhir apabila penerima kuasa menjadi tidak sempurna akal, ataupun apabila pemberi kuasa diisytiharkan tidak sempurna akal ataupun bankrap.⁴

Maknanya anak yang memegang surat kuasa wakil ibunya tidak boleh terus menguruskan akaun ibunya selepas ibunya meninggal dunia. Kuasa itu sudah tiada dan yang berkuasa selepas itu ialah pentadbir ataupun wasi.

Satu perlindungan disediakan bagi pihak ketiga. Subseksyen 8(1) melindungi orang yang membuat bayaran ataupun tindakan dengan suci hati tanpa mengetahui kematian ataupun pembatalan itu.⁴ Perlindungan itu untuk pihak yang membayar, bukan untuk penerima kuasa yang sudah tahu.

Wakil kuasa yang tidak boleh dibatalkan

Di sini ada pengecualian, tetapi ia lebih sempit daripada yang disangka.

Seksyen 6 Akta 424 memperuntukkan bahawa apabila surat kuasa wakil diberikan untuk balasan bernilai dan dinyatakan dalam dokumennya sebagai tidak boleh dibatalkan, maka kuasa itu tidak dibatalkan oleh apa-apa yang dilakukan pemberi kuasa, mahupun oleh kematiannya.⁴ Seksyen 7 memperuntukkan perkara yang sama bagi kuasa yang dinyatakan tidak boleh dibatalkan bagi suatu tempoh tetap.⁴

Tetapi perhatikan tiga perkataan dalam kedua-dua seksyen itu, iaitu in favour of a purchaser.⁴ Perlindungan itu berjalan memihak kepada pembeli, iaitu supaya urus niaga yang sudah dibayar tidak terbatal kerana penjualnya meninggal dunia.

Ia bukan kelangsungan kuasa secara am yang membolehkan keluarga meneruskan urusan harta si mati. Sesiapa yang merancang menggunakan surat kuasa wakil sebagai alat perancangan harta perlu memahami had itu.

Perbandingan antara ketiga-tiganya

Perkara	Wasi	Pentadbir	Pemegang amanah	Wakil kuasa
Siapa melantik	si mati melalui wasiat	Mahkamah, ataupun Pegawai Pembahagian Pusaka	dokumen amanah, ataupun pegawai melalui perintah	pemberi kuasa sendiri
Dokumennya	probet	surat kuasa mentadbir	surat ikatan amanah ataupun perintah	surat kuasa wakil
Bila kuasa bermula	selepas kematian	selepas kematian	mengikut terma amanah	semasa pemberi kuasa hidup
Bila kuasa berakhir	apabila pentadbiran selesai	apabila pentadbiran selesai	apabila tujuan amanah selesai	apabila pemberi ataupun penerima kuasa mati
Aktanya	Akta 97	Akta 97 dan Akta 98	Akta 208 dan Akta 98	Akta 424

Apa maknanya kepada keluarga?

Tiga perkara praktikal keluar daripada perbezaan di atas.

Wakil kuasa bukan alat pusaka. Ia berhenti pada saat kematian. Sesiapa yang merancang supaya seorang anak menguruskan hartanya selepas dia tiada perlu melihat jalan lain, bukan surat kuasa wakil.

Melantik wasi dibuat melalui wasiat. Ia keputusan yang dibuat semasa masih hidup dan ia memberi si mati kuasa memilih orangnya sendiri. Perbahasan wasiat serta cara melantik wasi ada di laman adik-beradik kami dalam kepentingan lantikan wasi dalam wasiat di Solusi Harta.

Pentadbir dilantik selepas kematian dan pilihannya bukan mutlak di tangan keluarga. Cadangan keluarga berguna, tetapi keputusan akhir pada pegawai ataupun mahkamah.

Kesimpulan

Wasi, pentadbir, pemegang amanah dan wakil kuasa bukan empat nama bagi satu peranan.

Yang membezakannya ialah sumber kuasa dan tempoh kuasa. Wasi mendapat kuasanya daripada si mati sendiri. Pentadbir mendapat kuasanya daripada mahkamah ataupun pegawai. Pemegang amanah memegang harta untuk orang lain mengikut terma. Wakil kuasa pula bertindak bagi orang yang masih hidup dan kuasanya padam pada saat kematian.

Satu ujian mudah menyelesaikan kebanyakan kekeliruan. Tanya sahaja sama ada pemilik harta itu masih hidup. Kalau ya, urusannya wakil kuasa ataupun amanah. Kalau tidak, urusannya wasi ataupun pentadbir.

Apabila peranan itu diserahkan kepada sebuah syarikat dan bukan kepada seorang manusia, satu lapisan undang-undang yang berasingan terpakai. Perlindungan yang diberikannya dihuraikan dalam syarikat amanah, apa jaminan undang-undangnya.

Allahu a’lam.