Bolehkah Minta Nota Bicara Pusaka tanpa Proses Perundangan?

Pendahuluan

Soalannya biasanya datang selepas perbicaraan selesai. Seorang waris yang tidak hadir mahu tahu apa yang sebenarnya dikatakan di dalam bilik itu, lalu dia bertanya sama ada dia boleh meminta salinan nota bicara tanpa perlu memfailkan apa-apa kes.

Jawapan ringkasnya ada dua bahagian. Bahagian kedua lebih berguna daripada yang pertama.

Meminta salinan rekod memang tidak memerlukan kes mahkamah. Tetapi hak yang sebenarnya kuat bukan hak mendapatkan transkrip selepas majlis habis. Ia hak yang ada pada waris semasa perbicaraan itu berjalan.

Nota itu bukan catatan peribadi pegawai

Perkara pertama yang perlu difahami ialah kedudukan nota itu sendiri.

Ia bukan catatan sampingan yang pegawai buat kalau dia rajin. Ia rekod yang akta wajibkan.

Pegawai hendaklah merekodkan secara bertulis keterangan semua saksi yang hadir dan membenarkan pemeriksaan balas terhadap mana-mana saksi itu oleh mana-mana orang yang hadir yang mendakwa berkepentingan dalam harta pusaka itu, ataupun yang telah dilantik sebagai penjaga bagi orang sedemikian di bawah seksyen 10. Kesemua keterangan itu hendaklah diberikan atas sumpah atau ikrar.

— Subseksyen 12(1), Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955

Perkataan yang memikul beratnya ialah shall.¹ Merekodkan keterangan bukan pilihan pegawai. Ia kewajipan. Kekuatan rekod itu sendiri, berserta apa yang berlaku apabila ia tersilap, dihuraikan dalam nota percakapan pegawai, apa kekuatannya.

Akta A1643 memasukkan perkataan next friend ke dalam subseksyen itu, iaitu sahabat wakil bagi pesakit, supaya wakil itu turut mempunyai hak yang sama.²

Hak yang lebih berguna daripada transkrip

Baca semula ayat di atas dan perhatikan bahagian keduanya.

Pegawai bukan sahaja wajib merekod. Dia juga wajib membenarkan pemeriksaan balas oleh mana-mana orang yang hadir yang mendakwa berkepentingan dalam pusaka itu.¹

Ertinya waris yang hadir tidak duduk sebagai penonton. Dia boleh menyoal saksi terus pada hari itu. Jawapan yang diberi masuk ke dalam rekod yang sama.

Bandingkan dua keadaan. Waris yang hadir dan bertanya mendapat jawapannya serta-merta, lalu jawapan itu terakam. Waris yang tidak hadir lalu memohon transkrip kemudian hanya mendapat apa yang orang lain sempat katakan, tanpa peluang bertanya apa-apa.

Sebab itulah nasihat yang paling berguna bukan tentang cara memohon salinan. Ia tentang hadir.

Waris yang benar-benar tidak dapat hadir

Undang-undang mengiktiraf bahawa ada waris yang tidak mampu hadir. Ia menyediakan laluannya.

Akta A1643 memasukkan subseksyen 12(11) yang membenarkan pegawai mengarahkan pempetisyen mengemukakan surat persetujuan dalam borang yang ditetapkan daripada benefisiari yang tidak dapat hadir, dalam tempoh yang ditentukan pegawai itu.² Dalam amalan, borang itu ialah Surat Persetujuan Borang DDA.³

Ada satu amaran yang melekat pada peruntukan itu. Subseksyen 12(12) menyatakan bahawa sekiranya surat persetujuan itu tidak dikemukakan, pegawai boleh menyimpulkan perbicaraan sebagaimana yang difikirkannya patut.²

Maka mendiamkan diri bukan cara menangguhkan apa-apa. Perbicaraan boleh berjalan tanpa waris itu.

Soalan Lazim JKPTG juga menyatakan pempetisyen wajib menghadiri perbicaraan bersama seorang lagi waris yang berhak.³ Jadi kehadiran itu bukan sekadar digalakkan.

Tanpa proses perundangan, memang boleh

Sekarang barulah soalan asal itu dijawab.

Meminta salinan rekod tidak memerlukan kes mahkamah difailkan. Ia permohonan pentadbiran kepada pejabat yang mengendalikan fail itu.

Malah forum ini sendiri memang dibina supaya orang awam boleh masuk tanpa peguam. Subseksyen 31(1) Akta 98 menetapkan tiada peguam bela berhak hadir bagi pihak mana-mana pihak dalam prosiding di hadapan pegawai melainkan dengan kebenaran pegawai itu. Kebenaran itu pula mengikut budi bicaranya.⁴

Perhatikan betapa luar biasanya peruntukan itu. Dalam kebanyakan forum, hak diwakili peguam sesuatu yang dijamin. Di sini ia sesuatu yang perlu dipohon. Sebabnya forum ini memang direka supaya keluarga boleh menguruskan pusaka sendiri tanpa kos guaman.

Soal bayaran, serta apa yang patut tuan tanya sendiri

Salinan dokumen rasmi memang dikenakan fi. Punca kuasanya seksyen 30 Akta 98, iaitu kuasa Menteri membuat peraturan dan menetapkan apa-apa yang dikehendaki ditetapkan.⁴

Kadarnya ada dalam Jadual Kedua Peraturan-Peraturan Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955, iaitu jadual fi yang dirujuk peraturan 18, sebagaimana digantikan oleh P.U. (A) 194/2024 yang berkuat kuasa pada 15 Julai 2024. Butiran 8 jadual itu menetapkan fi bagi salinan rekod pendengaran bertulis, iaitu RM30 bagi setiap folio 100 perkataan atau sebahagiannya untuk salinan pertama dan RM10 bagi setiap folio untuk salinan seterusnya.⁶ Maka rekod yang panjang boleh menjadi agak mahal.

Salinan perintah pula lebih murah bagi keluarga. Butiran 5 jadual yang sama memberikan salinan pertama perintah secara percuma kepada pentadbir atau benefisiari. Salinan kedua dan seterusnya dikenakan RM5 setiap satu.⁶

Jadual yang sama juga memuatkan Fi Perintah. Soalan Lazim rasmi JKPTG meringkaskannya sebagai 0.2 peratus daripada nilaian harta jika keseluruhannya di bawah RM2 juta dan 0.3 peratus jika nilaiannya antara RM2,000,001 hingga RM5,000,000.³ Ringkasan itu tidak menyebut dua kadar terendah. Jadual Kedua menetapkan RM30 bagi harta tidak melebihi RM1,000 dan RM50 bagi harta melebihi RM1,000 hingga RM50,000, manakala kadar 0.2 peratus hanya bermula apabila nilai harta melebihi RM50,000.⁵

Fi Perintah itu bayaran bagi perintah pembahagian, bukan bayaran bagi salinan rekod. Kedua-duanya terletak dalam jadual yang sama, tetapi pada butiran yang berlainan.

Amalan di Malaysia

Dalam amalan, tiga perkara berlaku berulang kali.

Pertama, waris menyangka transkrip akan menyelesaikan pertikaian keluarga. Selalunya tidak. Rekod itu merakamkan apa yang dikatakan, bukan siapa yang benar. Keluarga yang tidak bersetuju sebelum perbicaraan biasanya tetap tidak bersetuju selepas membacanya.

Kedua, waris yang tidak hadir kemudian mempertikaikan perintah. Laluan itu ada, iaitu rayuan, tetapi ia lebih panjang dan lebih mahal daripada sekadar hadir pada hari yang ditetapkan. Pilihan yang tinggal selepas perintah dibuat dihuraikan dalam tidak setuju keputusan bicara pusaka kecil. Perjalanan penuh urusan di pejabat pusaka kecil dihuraikan dalam perjalanan urusan pusaka di PPK.

Ketiga, keluarga menyangka mereka memerlukan peguam untuk bercakap. Mereka tidak memerlukannya. Subseksyen 31(1) itu sebenarnya bermaksud sebaliknya. Apa yang perlu dibuat apabila seorang waris enggan bekerjasama pula dihuraikan dalam waris enggan beri kerjasama.

Kesimpulan

Tiada kes mahkamah perlu difailkan untuk meminta salinan rekod perbicaraan. Ia permohonan pentadbiran. Ia tertakluk kepada fi yang ditetapkan peraturan di bawah seksyen 30 Akta 98, iaitu RM30 bagi setiap folio 100 perkataan untuk salinan pertama rekod pendengaran.

Tetapi soalan itu sendiri datang lewat. Hak yang paling kuat bagi seorang waris bukan hak membaca apa yang sudah berlaku. Ia hak yang diberikan subseksyen 12(1), iaitu hadir, mendengar keterangan diberikan atas sumpah dan menyoal balas saksi pada hari itu juga.

Waris yang tidak dapat hadir pula mempunyai laluan Surat Persetujuan dan laluan itu ada hadnya. Kalau surat itu tidak dikemukakan, perbicaraan boleh disimpulkan tanpa menunggu sesiapa.