Prosedur Permohonan Perintah Faraid di Mahkamah Syariah

Pendahuluan

Faraid ialah kaedah pembahagian harta pusaka orang Islam yang telah meninggal dunia, berdasarkan hukum syarak. Ia menetapkan bahagian yang sepatutnya diterima oleh setiap waris yang sah.

Untuk pengurusan harta pusaka, adakalanya perintah faraid diperlukan bagi memastikan siapa warisnya dan berapa bahagian mereka. Artikel ini menjelaskan prosedurnya, bidang kuasa mahkamah yang berkenaan dan satu perkara yang sepatutnya diperiksa dahulu sebelum kes didaftarkan.

Apa yang perintah faraid tentukan?

Perkara ini perlu difahami awal-awal supaya jangkaan pembaca tepat.

Bidang kuasa itu diberikan oleh enakmen pentadbiran agama Islam negeri. Bagi Selangor, subperenggan 61(3)(b)(ix) menyebutnya sebagai penentuan orang-orang yang berhak kepada bahagian harta pusaka seseorang si mati yang beragama Islam atau bahagian-bahagian yang kepadanya masing-masing orang itu berhak.¹

Perhatikan apa yang tidak ada dalam ayat itu. Ia menentukan siapa dan berapa, bukan memindahkan harta kepada sesiapa. Pindah milik tetap berlaku di tempat lain, iaitu di Pejabat Pembahagian Pusaka, di Mahkamah Tinggi Sivil ataupun melalui Amanah Raya Berhad, bergantung kepada jenis dan nilai hartanya. Tempat yang betul bagi setiap keadaan dihuraikan dalam artikel urusan pusaka yang waris tidak bagi kerjasama difailkan di mana.

Periksa dahulu sama ada ia benar-benar diperlukan

Bahagian ini boleh menjimatkan masa serta kos sesetengah keluarga.

Bagi pusaka kecil, penentuan waris itu sudah menjadi tugas pegawai yang mendengar petisyen. Subseksyen 12(7) Akta 98 mengarahkan pegawai memastikan undang-undang yang terpakai kepada pewarisan pusaka si mati, lalu memutuskan siapa benefisiarinya dan berapa kadar bahagian serta kepentingan masing-masing.² Subseksyen 12(4) pula membenarkannya memanggil keterangan apabila perlu bagi memastikan undang-undang agama ataupun adat yang terpakai.²

Jadi soalan pertama bukan bagaimana hendak memohon perakuan faraid, sebaliknya sama ada ia memang diminta dalam kes ini. Tanya di kaunter pejabat pusaka dahulu.

Perakuan faraid berguna apabila ada keraguan tentang nasab, apabila pihak ketiga seperti bank ataupun syarikat insurans memintanya, ataupun apabila harta itu diuruskan di luar bidang kuasa pusaka kecil.

Mahkamah mana yang mendengarnya?

Ia bergantung kepada nilai dan hadnya berlainan antara negeri.

Perenggan 62(2)(b) memberi Mahkamah Rendah Syariah kuasa mendengar semua perkara yang Mahkamah Tinggi Syariah boleh dengar, apabila amaun ataupun nilai hal perkara yang dipertikaikan tidak melebihi had yang ditetapkan, ataupun tidak dapat dianggarkan dengan wang.¹ Yang melebihi had itu pergi ke Mahkamah Tinggi Syariah.

Angka dalam teks enakmen Selangor ialah seratus ribu ringgit.¹ Angka itu sudah diperluaskan. Portal rasmi Jabatan Kehakiman Syariah Selangor, yang dikemas kini pada 15 September 2026, menyatakan hadnya kini tiga ratus ribu ringgit.³

Sebabnya ada dalam enakmen itu sendiri. Subseksyen 62(3) membenarkan Duli Yang Maha Mulia Sultan dari semasa ke semasa memperluaskan bidang kuasa mal Mahkamah Rendah Syariah melalui perintah yang disiarkan dalam Warta.¹ Kerana itulah teks enakmen dan angka semasa boleh berbeza dan kerana itulah negeri lain boleh mempunyai angka yang lain sama sekali.

Semak angka semasa dengan Mahkamah Syariah negeri masing-masing sebelum mendaftar.

Satu lagi perkara yang saya dengar daripada pengamal ialah kes faraid berlapis, iaitu munasakhat, dikatakan didengar di Mahkamah Tinggi Syariah kerana kerumitannya. Saya tidak menemuinya dalam seksyen bidang kuasa yang saya baca, jadi sahkan perkara itu di kaunter mahkamah negeri.

Enam langkah permohonan

Enam langkah dan butirannya boleh berbeza sedikit antara negeri.

Langkah pertama, dapatkan borang permohonan. Hadir ke mahkamah yang mempunyai bidang kuasa mengikut nilai harta tadi. Pegawai kaunter akan memberikan senarai semak dokumen.

Langkah kedua, isi borang dan sediakan dokumen. Pemohon mestilah salah seorang waris yang berhak. Dokumen yang lazimnya diminta ialah sijil kematian asal berserta salinan, salinan kad pengenalan pemohon dan semua waris, laporan nilaian harta, salinan dokumen harta alih serta harta tak alih dan surat rasmi daripada Amanah Raya Berhad yang menyatakan nilai aset si mati sekiranya ada harta di bawah pegangannya. Senarai yang saya terima turut menyebut Borang A yang dikeluarkan oleh pejabat tanah daerah dan itu satu butiran yang perlu disahkan di negeri masing-masing. Sekiranya sijil kematian belum ada, caranya dihuraikan dalam artikel panduan mendapatkan sijil kematian di JPN.

Langkah ketiga, serahkan permohonan di kaunter. Bayaran pendaftaran dikenakan mengikut nilai harta pusaka.

Langkah keempat, terima tarikh siasatan. Pemohon perlu hadir bersama saksi yang mengenali keluarga si mati. Bilangan serta syarat saksi berbeza mengikut amalan negeri, jadi tanya di kaunter semasa mendaftar.

Langkah kelima, hadiri siasatan. Waris yang hadir akan ditanya tentang susur galur keluarga serta aset si mati. Apabila tiada pertikaian dan dokumen lengkap, keputusan boleh diberi pada hari yang sama. Apabila ada keraguan, kes ditangguhkan untuk siasatan lanjut.

Langkah keenam, ambil sijil perakuan faraid. Sijil ini digunakan pada peringkat seterusnya, iaitu urusan di Pejabat Pembahagian Pusaka, di Amanah Raya Berhad ataupun di Mahkamah Tinggi Sivil.

Selepas perakuan diperoleh

Di sinilah urusan yang sebenarnya bermula.

Perakuan itu menetapkan siapa dan berapa. Apa yang dibuat dengan bahagian itu pula perkara yang berasingan. Waris boleh menerima bahagian masing-masing mengikut faraid, boleh bermuafakat membahagikannya dengan cara lain, ataupun ada yang melepaskan bahagiannya kepada waris lain.

Pilihan itu dibuat melalui borang persetujuan dan cara mengisinya dihuraikan dalam artikel cara mengisi borang DDA. Perkara yang perlu difahami sebelum melepaskan hak pula dihuraikan dalam artikel cara betul lepaskan hak faraid.

Kesimpulan

Perintah faraid menjawab satu soalan sahaja, iaitu siapa warisnya dan berapa bahagian masing-masing.

Sebelum mendaftar kes, periksa dahulu sama ada ia memang diminta, kerana bagi pusaka kecil pegawai sendiri diwajibkan menentukan waris serta bahagian mereka. Kemudian pastikan mahkamah yang betul mengikut nilai harta dan semak angka semasa dengan mahkamah negeri kerana had itu boleh diperluaskan melalui warta.

Selepas perakuan diperoleh, urusan pindah milik masih perlu dijalankan di tempatnya sendiri. Perakuan itu peta, bukan perjalanan.