Agen, Peguam atau Pemudah Cara dalam Urusan Pusaka

Pendahuluan

Semakin ramai waris mendapatkan bantuan pihak ketiga untuk mengurus pusaka, sama ada agen, perunding, peguam ataupun syarikat amanah. Bantuan itu boleh mempercepatkan urusan. Tetapi waris jarang tahu apa yang setiap pihak itu dibenarkan buat di sisi undang-undang dan di situlah salah faham bermula.

Artikel ini menghuraikan kedudukan setiap pihak mengikut akta yang mengawalnya, supaya waris tahu apa yang patut diharapkan dan apa yang patut dipersoalkan.

Penafian kepentingan. Penulis laman ini ialah Perunding Pusaka Harta Islam yang berdaftar dengan Wasiyyah Shoppe Berhad, iaitu syarikat amanah yang disebut dalam artikel ini. Sila baca bahagian itu dengan mengetahui perkara tersebut.

Peguam di perbicaraan pusaka kecil

Pusaka kecil ialah pusaka yang nilainya tidak melebihi lima juta ringgit dan sejak 2024 ia boleh terdiri daripada apa-apa jenis harta.¹ Pusaka yang melebihi had itu diuruskan di Mahkamah Tinggi melalui probet atau surat kuasa mentadbir.⁷

Perbicaraan pusaka kecil direka supaya waris boleh menguruskannya sendiri. Peguam tidak berhak hadir mewakili mana-mana pihak di hadapan pegawai, kecuali dengan kebenaran pegawai dan pegawai boleh memberi atau menolak kebenaran itu mengikut budi bicaranya.²

Kos peguam juga tidak boleh diambil daripada pusaka kecil. Satu-satunya pengecualian ialah apabila pusaka itu melebihi tiga ribu ringgit dan pegawai atas sebab khas yang dinyatakan dalam perintah membenarkan kos itu, sehingga jumlah yang boleh diawardkan di Mahkamah Sesyen dalam kes yang setanding.² Ertinya waris yang melantik peguam untuk pusaka kecil lazimnya membayarnya daripada poket sendiri.

Apa yang dibenarkan bagi orang yang bukan peguam?

Akta Profesion Undang-Undang 1976 mengehadkan kerja yang boleh dibuat untuk bayaran oleh orang yang bukan peguam. Tiga peruntukan paling berkaitan dengan pusaka.³

Pertama, orang yang bukan peguam melakukan kesalahan jika dia, untuk bayaran, melakukan perbuatan yang lazimnya tugas peguam, termasuk memberi nasihat undang-undang. Peruntukan ini ditambah selepas cetakan 2006 dan ramai yang belum menyedarinya.³

Kedua, dia juga melakukan kesalahan jika dia, untuk bayaran, menyediakan dokumen berkaitan harta tak alih ataupun amanah, ataupun menyediakan dokumen untuk mendapatkan probet atau surat kuasa mentadbir.³ Jenis surat kuasa itu dan siapa yang mengeluarkannya dihuraikan dalam surat kuasa mentadbir, jenis dan siapa yang mengeluarkannya.

Ketiga, larangan penyediaan dokumen itu tidak meliputi wasiat. Akta menyatakan dengan jelas bahawa perkataan dokumen dan suratcara dalam seksyen itu tidak termasuk wasiat atau dokumen wasiat yang lain.³ Itulah sebabnya penulis wasiat yang bukan peguam boleh beroperasi secara sah.

Kedua-dua larangan yang pertama tidak terpakai jika orang itu membuktikan perbuatannya tidak dibuat untuk bayaran atau ganjaran.³ Membantu saudara sendiri tanpa bayaran tidak termasuk.

Sama ada sesuatu perkhidmatan tertentu jatuh di bawah peruntukan ini bergantung kepada apa yang sebenarnya dibuat dan itu soal tafsiran undang-undang. Yang boleh dibuat waris ialah bertanya terus kepada orang yang dilantiknya, apa sebenarnya yang dia akan buat dan sama ada dia peguam.

Amanah Raya Berhad dan syarikat amanah swasta

Kedua-duanya kerap disebut bersama, tetapi asas undang-undangnya berbeza.

Amanah Raya Berhad ialah syarikat yang diperbadankan di bawah Akta Syarikat 1965 menurut seksyen 3 Akta Perbadanan Amanah Raya 1995 (Akta 532) dan akta itu menamakannya Perbadanan.⁴ Pegawainya yang bertindak dalam tugas mereka dikecualikan secara khusus daripada larangan dalam Akta Profesion Undang-Undang.³

Syarikat amanah swasta pula mesti berdaftar di bawah Akta Syarikat Amanah 1949. Pendaftar menyimpan daftar semua syarikat amanah yang berdaftar dan sekuriti yang didepositkan setiap syarikat dengan Akauntan Negara dipegang sebagai jaminan bagi pelaksanaan setia amanah yang diterimanya.⁵ Wasiyyah Shoppe Berhad ialah salah satu contohnya. Cara menyemak sama ada sesebuah syarikat amanah benar-benar berdaftar dihuraikan dalam artikel mengapa pilih Wasiyyah Shoppe Berhad.

Setiap pihak memegang amanah

Setiap pihak yang menguruskan pusaka orang lain memegang amanah, sama ada wang, dokumen ataupun maklumat keluarga.

إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّواْ ٱلۡأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهۡلِهَا

“Sesungguhnya Allah menyuruh kamu supaya menyerahkan segala jenis amanah kepada ahlinya (yang berhak menerimanya).”

Perintah ini⁶ terpakai kepada peguam, perunding dan syarikat amanah dengan sama kuat. Ia juga menjadi ukuran yang mudah bagi waris. Pihak yang menjanjikan hasil yang tidak mampu ditunaikan, ataupun menyembunyikan caj, tidak menunaikan amanah itu. Tindakan yang boleh diambil waris apabila pentadbir sendiri tidak amanah dihuraikan dalam pentadbir pusaka tidak amanah, apa tindakan waris.

Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan merumuskan punca kebanyakan masalah dalam satu ayat.

“Masalah berlaku bila agen cuba jadi pegawai dan pegawai dilihat macam agen. Setiap orang ada bidang masing-masing dan bila semua faham peranan, barulah sistem berjalan dengan baik.”

Keputusan dalam pusaka kecil dibuat oleh pegawai. Tiada agen, perunding ataupun peguam yang boleh menjanjikan keputusan itu.

Amalan di Malaysia bagi waris yang mahu melantik pihak ketiga

Sebelum melantik sesiapa, tanya empat soalan.

Pertama, apakah kedudukannya, iaitu peguam, pegawai syarikat amanah berdaftar ataupun perunding. Kedua, apa sebenarnya kerja yang akan dibuat dan apa yang tetap perlu dibuat oleh waris sendiri seperti hadir ke perbicaraan. Ketiga, berapa caj keseluruhannya dan bila ia dibayar, secara bertulis. Keempat, adakah dia menjanjikan tempoh siap, kerana tempoh itu bergantung kepada pejabat dan bukan kepadanya.

Ingat juga bahawa urusan pusaka kecil boleh dibuat sendiri oleh waris. Langkahnya dihuraikan dalam cara pengurusan pusaka di Pejabat Pusaka Kecil. Nasihat daripada orang yang tidak berkaitan dan tidak berilmu pula dibincangkan dalam penasihat 20 sen antara punca masalah pusaka.

Kesimpulan

Setiap pihak ketiga dalam urusan pusaka dikawal oleh undang-undang yang berlainan. Peguam memerlukan kebenaran pegawai untuk hadir di perbicaraan pusaka kecil dan kosnya lazimnya tidak diambil daripada pusaka. Orang yang bukan peguam dilarang memberi nasihat undang-undang dan menyediakan dokumen tertentu untuk bayaran, kecuali wasiat. Syarikat amanah swasta mesti berdaftar dan menyimpan deposit jaminan.

Waris yang tahu perbezaan ini boleh bertanya soalan yang betul sebelum melantik sesiapa dan tidak mengharapkan sesuatu yang tidak boleh dijanjikan.

Kredit: petikan Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan tentang peranan setiap pihak dikekalkan daripada artikel asal.