muafakat.

Pembahagian harta tidak mengikut faraid, seperti sama rata, boleh menjadi sah tetapi bukan sebagai ganti kepada faraid. Faraid dikira dahulu. Selepas itu waris yang bebas menguruskan hartanya sendiri boleh melepaskan atau menghibahkan sebahagian bahagiannya, dengan syarat dia tahu berapa bahagiannya. Wali tidak boleh menghibahkan bahagian anak di bawah jagaannya.

Tidak. Persetujuan waris tidak menggantikan faraid, kerana faraid ketetapan Allah dan bukan penyelesai pertelingkahan. Apa yang dibenarkan ialah waris mengatur sesuatu yang lain sesama mereka selepas faraid dikira dan setiap orang tahu bahagiannya. Susunan itu yang membezakan muafakat yang sah daripada pengambilan harta secara batil.

Perkara pertama yang perlu difahami ialah tiada sesiapa yang benar-benar melepaskan hak, kerana bahagian setiap waris sudah berpindah kepadanya sebaik berlaku kematian. Apa yang berlaku ialah dia menyerahkan hartanya sendiri kepada orang lain, sama ada sebagai pemberian ataupun sebagai pertukaran. Kerana itu syaratnya dua, iaitu dia mesti tahu berapa nilai bahagiannya, dan dia mesti benar-benar rela. Pelepasan yang dibuat tanpa mengetahui harta yang dilepaskan tidak sah di sisi syarak, tetapi selepas perintah pembahagian dibuat ia hanya boleh dicabar melalui rayuan ke Mahkamah Tinggi dalam tempoh tiga puluh hari. Dalam pusaka kecil, persetujuan itu disandarkan kepada seksyen 15(1) Akta 98 dan pegawai boleh menolaknya apabila ia kelihatan tidak adil.

Borang DDA ialah Surat Persetujuan bagi waris yang tidak dapat hadir ke bicara pusaka. Versi terbaru ialah borang dalam P.U. (A) 194/2024 yang berkuat kuasa 15 Julai 2024. Waris memilih satu daripada tiga cara, iaitu faraid, muafakat mengikut jadual ataupun menyerahkan bahagiannya, lalu menandatanganinya di hadapan Pesuruhjaya Sumpah ataupun pengesah lain yang dibenarkan. Isilah sendiri kerana borang ini mengikat.

Kereta tidak boleh dipecah mengikut bahagian, jadi ada dua jalan iaitu dijual lalu tunainya dibahagikan, ataupun seorang waris mengambilnya lalu membayar nilai bahagian waris yang lain. Sekiranya kereta masih dalam sewa beli, keretanya bukan milik si mati sama sekali kerana hak milik kekal pada syarikat pembiaya. Yang diwarisi ialah hak dan kepentingan penyewa, dan memindahkannya kepada seorang waris ialah penyerahan hak di bawah seksyen 12 Akta 212 yang memerlukan keizinan pembiaya. Mulai 15 Julai 2024, pusaka berbentuk kereta sahaja boleh difailkan di Pejabat Pembahagian Pusaka, dan yang bernilai sehingga enam ratus ribu ringgit layak dibahagikan secara ringkas tanpa perbicaraan. Nama di JPJ hanya boleh ditukar dengan dokumen pusaka seperti perintah pembahagian, surat kuasa mentadbir, probet ataupun perintah faraid.

Rumah tidak boleh dipecah mengikut bahagian waris, jadi yang dibahagikan ialah nilainya. Tiga jalan yang lazim ialah menjual lalu membahagikan tunai, seorang waris mengambil rumah lalu memberi cucur kepada yang lain, ataupun memasukkan semua nama ke dalam geran. Seksyen 15 Akta 98 memberi Pegawai Pembahagian Pusaka kuasa melaksanakan kesemuanya, termasuk tender sesama waris. Mulai 2024 pegawai juga boleh memerintahkan jualan atas persetujuan majoriti dua pertiga bahagian apabila ada waris yang enggan. Jadual Pertama akta itu sendiri memberi amaran bahawa memecah tanah kepada banyak nama menjatuhkan nilainya dan merosakkan keamanan keluarga.

Jawapannya bergantung kepada keadaan waris itu ketika dia melepaskan haknya. Pelepasan yang dibuat sedangkan dia tahu bahagiannya dan rela tidak boleh ditarik balik. Pelepasan yang dibuat kerana tidak diberitahu atau kerana ditekan memang tidak sah sejak awal.

Muafakat waris memang harus. Yang menentukan sah atau tidaknya bukan persetujuan itu sendiri, tetapi tiga perkara, iaitu siapa yang bersetuju, atas harta yang mana dan apa yang mereka percaya tentang faraid ketika bersetuju.

Menegur kandungan bukan menegur orang. Perbezaannya terletak pada apa yang dibicarakan, iaitu ayat yang disampaikan atau peribadi penyampainya. Kadar faraid pula bukan perkara yang terbuka kepada perbezaan pendapat, kerana kadarnya disebut dalam al-Quran dan disepakati ulama.

Muafakat yang dilafazkan di hadapan pegawai tidak lemah semata-mata kerana ia lisan. Subseksyen 15(1) Akta 98 mewajibkan pegawai merekodkan terma persetujuan dan persetujuan setiap waris dalam perintah pembahagian itu sendiri. Borang DDA pula untuk waris yang tidak hadir. Yang benar-benar lemah ialah muafakat di luar perbicaraan yang tidak pernah direkodkan.

Tanah Felda ialah harta pusaka dan ia tertakluk kepada faraid, walaupun hakmiliknya pajakan 99 tahun. Yang disekat bukan hak mewarisi sebaliknya cara hakmilik itu didaftarkan. Seksyen 14 Akta 530 menghadkan pemegang kepada dua orang sahaja, manakala seksyen 15 melarang tanah itu dipecah bahagi. Kesannya waris tetap berhak kepada bahagian masing-masing, tetapi nama mereka tidak semuanya boleh masuk ke dalam geran. Jalan keluarnya disediakan oleh seksyen 15 Akta 98, iaitu muafakat, bahagian kecil diserap lalu dibayar dengan wang, tebus bahagian, jualan, ataupun tender sesama waris.

Tidak sah, kerana yang berlaku itu bukan penolakan. Bahagian waris sudah menjadi miliknya sebaik kematian berlaku, jadi apa yang dia buat sebenarnya memindahkan hak yang sudah ada padanya. Pemindahan itu perlu direkodkan dalam persetujuan bertulis yang terkini.

Boleh. Urusan pusaka tidak terhenti kerana seorang waris enggan hadir ataupun enggan menandatangani. Pegawai Pembahagian Pusaka mempunyai kuasa Mahkamah Majistret untuk memanggil sesiapa yang dihantar notis dan seksyen 11A(2) menjadikan orang itu terikat di sisi undang-undang dalam erti seksyen 174 dan 175 Kanun Keseksaan. Bicara tetap berjalan dengan keterangan saksi yang hadir. Perlu dibezakan antara enggan hadir dengan enggan bersetuju, kerana yang terhalang hanyalah muafakat, bukan pembahagian faraid. Bahagian waris yang enggan tetap penuh dan wangnya didepositkan dengan Amanah Raya Berhad yang memegangnya sebagai pemegang amanah untuknya.