Royalti Lagu Almarhum S. Sudarmaji sebagai Harta Pusaka

Pendahuluan

Apabila orang menyenaraikan harta pusaka, senarainya hampir selalu sama, iaitu tanah, rumah, kereta, wang dalam bank dan mungkin sedikit emas.

Ada satu jenis harta yang jarang masuk ke dalam senarai itu, sedangkan ia boleh terus menghasilkan pendapatan selama puluhan tahun selepas kematian.

Harta itu hak cipta. Royalti pula hasilnya.

Undang-undang sudah menjawabnya dengan jelas

Soalan sama ada royalti termasuk dalam harta pusaka tidak perlu diteka. Akta Hak Cipta 1987 menjawabnya dalam satu ayat.

Tertakluk kepada seksyen ini, hak cipta boleh dipindahkan melalui penyerahhakan, pelupusan testamentari, ataupun melalui perjalanan undang-undang, sebagai harta alih.

— Subseksyen 27(1), Akta Hak Cipta 1987

Dua perkataan terakhirnya memikul beratnya, iaitu harta alih.¹

Ertinya hak cipta bukan sesuatu yang perlu diisytiharkan sebagai pusaka. Ia sudah pun harta, lalu berpindah melalui perjalanan undang-undang sama seperti wang dalam akaun bank.

Akta 98 melayannya begitu juga. Subseksyen 8(5) mewajibkan pegawai menilai harta dalam pusaka itu, termasuk harta alih seperti hak cipta, di mana-mana sahaja ia berada. Subseksyen 8(6) pula menjadikan penilaian itu muktamad bagi maksud akta.²

Lima puluh tahun, bukan seumur hidup pengarang

Perkara kedua yang menjadikan harta jenis ini luar biasa ialah tempohnya.

Hak cipta dalam karya sastera, muzik atau seni kekal sepanjang hayat pengarang dan terus kekal sehingga tamat tempoh lima puluh tahun selepas kematiannya.³

Bacalah sekali lagi, kerana akibatnya besar.

Kebanyakan harta pusaka ialah harta yang statik. Rumah kekal rumah, manakala wang dalam bank tidak bertambah dengan sendirinya. Hak cipta pula terus menghasilkan, selagi karya itu dimainkan di radio, di televisyen, di pentas ataupun pada platform penstriman.

Waris bukan menerima satu jumlah sekali gus. Mereka menerima aliran yang berterusan. Aliran itu boleh menjangkau dua generasi.

Bagaimana wangnya sampai?

Pemilik hak tidak mengutip bayaran daripada setiap radio dan setiap kedai satu per satu. Ia dikendalikan badan pengurusan kolektif.

Akta Hak Cipta mengiktiraf badan sedemikian dan skema pelesenannya, dengan terma skema itu boleh dirujuk kepada Tribunal.⁴ MyIPO menyenaraikan Music Authors Copyright Protection Berhad (MACP) sebagai salah satu organisasi pengurusan kolektif, iaitu badan yang melesenkan hak cipta, mengutip royalti lalu mengagihkannya kepada pemunya hak cipta.⁷

Selepas kematian, pemilik hak itu ialah waris. Maka apa yang perlu diuruskan bukan sekadar perintah pembahagian, sebaliknya memastikan badan pungutan itu mengetahui kepada siapa pembayaran patut disalurkan selepas ini.

Almarhum S. Sudarmaji

Artikel ini bermula daripada kisah Almarhum S. Sudarmaji.

Beliau seorang penulis lirik sezaman dengan P. Ramlee. Beliau meninggal dunia pada 23 April 1989.⁵

Antara karya lirik yang dinisbahkan kepadanya ialah Getaran Jiwa, Putus Sudah Kasih Sayang, Jeritan Batinku, Bunga Melor, Rukun Islam Lima Perkara dan Bahtera Merdeka.⁵

Satu perkara perlu dinyatakan dengan tepat kerana ia kerap tersilap. Bagi Getaran Jiwa, P. Ramlee menggubah lagunya dan Almarhum menulis liriknya.⁶ Menyebut beliau sebagai pencipta lagu itu tidak tepat. Perbezaan antara penggubah dengan penulis lirik bukan perbezaan kecil, kerana kedua-duanya hak yang berasingan dalam undang-undang hak cipta.

Lagu-lagu itu masih dimainkan sehingga hari ini. Kerana seksyen 17 memberikan tempoh lima puluh tahun selepas kematian, hak cipta bagi karya beliau sepatutnya kekal sehingga sekitar tahun 2039.³

Butiran yang tidak dapat kami sahkan

Kejujuran menuntut satu perkara dinyatakan di sini.

Laman ini tidak menerbitkan butiran pusaka sebuah keluarga yang boleh dikenal pasti tanpa sumber yang boleh disemak.

Apa yang kekal di atas ialah perkara yang memang boleh disemak, iaitu kedudukan beliau sebagai penulis lirik, berserta tarikh kematiannya.

Bila baitulmal menerima bahagian?

Walaupun butiran kes tertentu itu tidak dapat disahkan, prinsip umumnya memang ada dalam akta.

Proviso kepada subseksyen 13(1) Akta 98 menetapkan bahawa apabila ada undang-undang bertulis berkuat kuasa berkenaan baitulmal, pegawai hendaklah sebelum membahagikan mana-mana bahagian pusaka seorang si mati Islam, berpuas hati bahawa apa-apa bahagian yang kena dibayar kepada baitulmal telah dibayar ataupun peruntukan yang wajar telah dibuat baginya.²

Keadaan yang biasanya membawa kepadanya ialah apabila waris yang ada tidak menghabiskan keseluruhan harta, iaitu tiada ’asabah yang mengambil bakinya. Baki itu kemudian jatuh kepada baitulmal. Siapa yang lebih berhak kepada baki itu, sama ada baitulmal ataupun dzawil arham, dibincangkan berasingan kerana ia berkhilaf.

Apabila hartanya royalti, akibatnya menarik. Baitulmal bukan menerima satu bayaran, sebaliknya menjadi pemegang bahagian dalam aliran yang berterusan.

Soal hukum sumber pendapatan

Satu perkara perlu diasingkan daripada perbincangan di atas, kerana kedua-duanya kerap bercampur.

Segala yang dinyatakan setakat ini ialah kedudukan undang-undang, iaitu hak cipta harta alih, lalu ia berpindah kepada waris.

Soal sama ada pendapatan daripada karya muzik itu sendiri harus atau tidak ialah soalan fiqh yang berasingan. Ia memang berkhilaf. Ada yang berpandangan muzik haram sehingga hasilnya tidak diiktiraf. Ada pula yang mengharuskannya dengan syarat tertentu.

Artikel ini tidak menyelesaikan khilaf itu. Ia tidak sepatutnya diselesaikan secara sambil lalu dalam satu perenggan. Yang boleh dinyatakan di sini hanyalah bahawa kedua-dua soalan itu berlainan. Karya yang dipertikaikan hukumnya tetap harta alih di sisi Akta Hak Cipta. Pegawai pusaka tetap menilainya.

Apa yang patut dibuat semasa hidup?

Bagi sesiapa yang mempunyai karya, tiga perkara memudahkan waris.

Senaraikan karya itu sebagai harta, sama seperti akaun bank disenaraikan. Tanpa senarai itu, keluarga mungkin langsung tidak tahu apa yang arwah pernah hasilkan. Cara mengesan harta arwah yang lain dihuraikan dalam artikel cara mengesan harta peninggalan arwah.

Simpan rekod pendaftaran dan perjanjian, kerana subseksyen 27(3) menetapkan tiada penyerahhakan hak cipta dan tiada lesen berkuat kuasa melainkan ia dibuat secara bertulis.¹ Dokumen bertulis itulah yang menentukan siapa memegang apa.

Maklumkan kepada badan pungutan royalti tentang perubahan selepas kematian, kerana pembayaran tidak berpindah dengan sendirinya sekadar kerana perintah pembahagian dikeluarkan.

Kesimpulan

Royalti ialah harta pusaka. Itu bukan pendapat sesiapa. Subseksyen 27(1) Akta Hak Cipta 1987 menyatakannya dengan jelas, iaitu hak cipta berpindah melalui perjalanan undang-undang sebagai harta alih.

Yang menjadikannya berbeza daripada harta lain ialah tempohnya. Lima puluh tahun selepas kematian ialah tempoh yang panjang. Sepanjang tempoh itu, karya yang dicipta semasa hidup terus menghasilkan pendapatan untuk orang yang ditinggalkan.

Semoga Allah mencucuri rahmat ke atas Almarhum S. Sudarmaji. Semoga karya beliau terus memberi manfaat kepada yang mendengarnya.