Adakah Akta Kesahtarafan 1961 Terpakai kepada Orang Islam?

Pendahuluan

Soalan ini sampai kepada saya dalam bentuk yang agak khusus, iaitu adakah seksyen 11(1) Akta Kesahtarafan terpakai kepada orang Islam.

Jawapan ringkasnya tidak. Tetapi sebelum sampai ke situ, dua perkara dalam soalan itu sendiri perlu diluruskan. Aktanya bertarikh 1961, bukan 1691 dan seksyen 11(1) bukan peruntukan yang mengesahkan taraf anak. Kedua-duanya saya jelaskan di bawah, kerana orang yang mencari peruntukan itu perlu tahu apa yang sebenarnya akan dia jumpa apabila dia membukanya.

Apa yang akta ini sebenarnya lakukan?

Akta Kesahtarafan 1961 ialah akta yang, menurut tajuk panjangnya sendiri, diperbuat untuk mengesahkan taraf anak yang dilahirkan di luar perkahwinan.¹

Mekanismenya berada dalam seksyen 4, iaitu pengesahan taraf melalui perkahwinan ibu bapa yang berlaku kemudian.¹ Inilah peruntukan yang dimaksudkan oleh kebanyakan orang apabila mereka bertanya tentang akta ini. Anak yang lahir sebelum ibu bapanya berkahwin menjadi sah taraf apabila perkahwinan itu berlaku, tertakluk kepada syarat dalam akta.

Seksyen 11 pula perkara yang lain sama sekali. Ia peruntukan pusaka. Subseksyen 11(1) memberi anak tak sah taraf hak mengambil harta ibunya yang mati tanpa wasiat, apabila ibu itu tidak meninggalkan zuriat yang sah taraf dan subseksyen 11(2) memberi hak yang sepadan kepada ibu apabila anak itu pula yang mati tanpa wasiat.¹

Jadi sesiapa yang membuka seksyen 11(1) sambil mengharapkan peruntukan tentang pengesahan taraf anak akan mendarat pada peruntukan yang salah.

Kenapa ia tidak terpakai kepada orang Islam?

Jawapan yang biasa diberi ialah kerana orang Islam tertakluk kepada undang-undang syariah. Itu betul, tetapi akta itu sendiri menutup pintunya dengan lebih khusus daripada itu.

Subseksyen 3(1) menetapkan bahawa tiada apa-apa dalam akta itu yang mengesahkan taraf seseorang melainkan perkahwinan yang membawa kepada pengesahan itu diakadnikahkan dan didaftarkan di bawah ordinan perkahwinan sivil dan Kristian yang disenaraikan dalamnya.¹ Ordinan itu semuanya sudah dimansuhkan dan penggantinya ialah Akta Membaharui Undang-Undang (Perkahwinan dan Perceraian) 1976.¹

Akta 1976 itu pula menyatakan kedudukannya dengan jelas. Subseksyen 3(3) menetapkan bahawa akta itu tidak terpakai kepada orang Islam ataupun kepada sesiapa yang berkahwin di bawah hukum Islam dan tiada perkahwinan yang salah satu pihaknya menganut agama Islam boleh diakadnikahkan ataupun didaftarkan di bawahnya.²

Rantaiannya mudah diikut. Pengesahan taraf di bawah Akta 1961 memerlukan perkahwinan sivil, sedangkan orang Islam tidak boleh berkahwin di bawah akta perkahwinan sivil itu. Maka mekanisme dalam akta itu memang tidak dapat dicapai oleh orang Islam, bukan kerana ia dilarang, tetapi kerana syaratnya tidak mungkin dipenuhi.

Satu perkara lagi wajar diketahui walaupun bagi bukan Islam. Subseksyen 3(3) Akta 1961 menyatakan bahawa pengesahan taraf tidak dengan sendirinya membolehkan seseorang mengambil kepentingan dalam harta, melainkan sebagaimana yang diperuntukkan dengan nyata dalam akta itu.¹

Apa yang menggantikannya bagi orang Islam?

Bagi orang Islam, soalan taraf anak bukan soalan pengesahan selepas perkahwinan, sebaliknya soalan nasab, iaitu kepada siapa anak itu disandarkan keturunannya.

الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ

“Anak itu milik pemilik firasy dan bagi penzina hanyalah batu.”

Hadis inilah yang menetapkan kaedah firasy, iaitu anak dinasabkan kepada lelaki yang menjadi suami dalam perkahwinan itu, manakala orang yang berzina tidak mendapat apa-apa.³

Kaedah itu diterjemahkan ke dalam undang-undang bertulis. Seksyen 110 Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 menetapkan bahawa apabila seorang anak dilahirkan kepada perempuan yang berkahwin lebih enam bulan qamariah dari tarikh perkahwinan, ataupun dalam tempoh empat tahun qamariah selepas perkahwinan itu dibubarkan sedangkan perempuan itu tidak berkahwin semula, maka nasab anak itu sabit pada lelaki tersebut.⁴

Ambil perhatian bahawa nombor seksyen berubah mengikut negeri. Akta 303 itu bagi Wilayah Persekutuan, manakala peruntukan yang sama dalam Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam (Negeri Selangor) 2003 berada pada seksyen 111, iaitu peruntukan yang bertajuk siapakah yang dikaitkan sebagai bapa.⁵ Selangor tambah satu berbanding Wilayah Persekutuan pada bahagian ini, jadi sesiapa yang hendak memetik peruntukan negerinya perlu membuka enakmen negeri itu sendiri, bukan menyalin nombor daripada wilayah lain.

Huraian penuh tentang nasab ada dalam artikel nasab anak yang didaftarkan atas nama bekas suami, manakala kesan sebenarnya kepada pembahagian pusaka ada dalam artikel pewarisan anak zina dan anak tak sah taraf.

Kes bin Abdullah dan apa yang diputuskan

Perkara ini pernah sampai ke Mahkamah Persekutuan. Mahkamah Rayuan pada 2017 memutuskan bahawa Jabatan Pendaftaran Negara boleh membenarkan anak tak sah taraf dibinkan kepada bapa biologinya. Keputusan itu kemudiannya diketepikan oleh Mahkamah Persekutuan dengan majoriti empat berbanding tiga.⁶

Dua perkara perlu diasingkan di sini supaya pembaca tidak tersilap faham. Kes itu mengenai pendaftaran kelahiran serta penamaan, iaitu bidang kuasa Jabatan Pendaftaran Negara di bawah undang-undang sivil. Ia bukan kes faraid dan ia tidak mengubah kadar mana-mana waris.⁶

Yang ia tunjukkan ialah perkara yang sama seperti kesimpulan artikel ini. Taraf anak bagi orang Islam ditentukan oleh sumber hukum Islam dan oleh enakmen keluarga Islam dan perkara itu tidak berpindah menjadi urusan akta sivil semata-mata kerana pendaftarannya dibuat di jabatan sivil.

Kesimpulan

Akta Kesahtarafan 1961 tidak terpakai kepada orang Islam dan sebabnya ada dalam teks akta itu sendiri. Ia memerlukan perkahwinan sivil, sedangkan orang Islam tidak berkahwin di bawah akta itu.

Seksyen 11(1) yang ditanya itu pula bukan peruntukan pengesahan taraf, sebaliknya peruntukan pusaka antara anak tak sah taraf dengan ibunya.

Bagi keluarga Islam, soalan yang betul bukan sama ada anak itu boleh disahkan taraf melalui perkahwinan kemudian, tetapi kepada siapa nasabnya sabit pada asalnya. Jawapan itu datang daripada hukum syarak dan enakmen keluarga Islam negeri dan ia perlu diputuskan oleh Mahkamah Syariah apabila dipertikaikan.

Kredit: soalan yang menimbulkan artikel ini dikongsikan oleh Tuan Haji Ahmad Termizi Abdullah. Peruntukan akta, teks hadis dan rujukan kes ditambah kemudian daripada sumber yang dirujuk di atas.