Siapa Mendinding Siapa dalam Faraid?

Pendahuluan

Ada dua sebab yang berlainan sama sekali mengapa seseorang tidak menerima apa-apa daripada pusaka.

Sebab pertama ialah dia memang bukan waris. Sebab kedua ialah dia seorang waris, tetapi ada orang lain yang menghalangnya. Perkataan hijab merujuk kepada sebab kedua sahaja.

Bab ini penting kerana seluruh pengiraan bergantung padanya. Senarai waris yang salah menghasilkan jadual yang menjadi dengan sempurna, tetapi memberikan harta kepada orang yang tidak berhak.

Apa yang dimaksudkan dengan hijab?

Al-Lahim mentakrifkan hijab dari segi bahasa sebagai menghalang. Dari segi istilah faraid, takrifnya lebih khusus.¹

منع من قام به سبب الإرث من إرثه أو من أوفر حظَّيْه

Menghalang orang yang padanya sudah ada sebab pewarisan daripada pusakanya atau daripada bahagiannya yang lebih besar.

Dua perkara dalam takrif itu perlu diberi perhatian.

Pertama, orang yang padanya sudah ada sebab pewarisan. Hijab mengandaikan orang itu memang waris. Sesiapa yang tiada sebab pewarisan langsung tidak terkena hijab, kerana tiada apa-apa hak yang hendak dihalang.

Kedua, atau daripada bahagiannya yang lebih besar. Hijab bukan semestinya kehilangan segala-galanya. Kadangkala ia hanya penurunan daripada bahagian yang besar kepada bahagian yang lebih kecil.

Al-Lahim menyebut bab ini antara bab faraid yang paling besar dan memetik kata sebahagian ulama bahawa haram bagi orang yang tidak mengetahuinya untuk memberikan jawapan hukum dalam faraid.¹

Dua jenis hijab yang berlainan

Hijab terbahagi kepada dua dan kedua-duanya berlainan sama sekali kesannya.¹

Hijab sifat, iaitu terhalang oleh penghalang

Jenis pertama ialah orang yang terhalang bukan kerana ada waris lain, tetapi kerana ada sesuatu pada dirinya sendiri yang menghalang.

Penghalang itu tiga, iaitu perhambaan, membunuh pewarisnya dan perbezaan agama antara dia dengan si mati.² Perhambaan sudah tidak wujud lagi, jadi yang tinggal dua dalam amalan hari ini.

Satu kaedah tentang jenis ini perlu diketahui dan ia jarang disebut dalam penerangan ringkas.¹

المحجوب بوصف لا أثر له في الحجب ووجوده كعدمه

Orang yang terhalang oleh sifat tidak mempunyai apa-apa kesan dalam hijab, dan kehadirannya sama seperti ketiadaannya.

Dia tidak mendinding sesiapa, sama ada secara menggugurkan sepenuhnya mahupun secara mengurangkan. Kitab menambah bahawa jenis ini mengenai semua waris tanpa kecuali.

Hijab orang, iaitu terdinding oleh waris lain

Jenis kedua ialah terhalang daripada pusaka atau sebahagiannya oleh seorang waris lain, bukan oleh sifat pada dirinya.³

Inilah yang biasanya dimaksudkan orang apabila menyebut seseorang itu terhijab. Cucu lelaki umpamanya terdinding oleh anak lelaki dan datuk terdinding oleh bapa.

Hijab penuh dan hijab separuh

Hijab orang pula terbahagi kepada dua lagi.³

Hijab hirman yang menggugurkan sepenuhnya

Hijab hirman ialah menghalang orang yang padanya ada sebab pewarisan daripada pusaka secara penuh.³ Dia tidak menerima apa-apa dalam kes itu.

Hijab nuqsan yang mengurangkan bahagian

Hijab nuqsan pula menghalang seseorang daripada bahagiannya yang lebih besar, bukan daripada keseluruhan haknya.⁴

Kitab menyatakan bahawa jenis ini mengenai semua waris dan ia dua bentuk. Bentuk pertama ialah perpindahan, iaitu waris itu berpindah daripada satu kadar kepada kadar yang lebih kecil. Bentuk kedua ialah kesesakan, iaitu bahagiannya berkurang kerana bilangan orang yang berkongsi kadar itu bertambah.⁴

Suami yang mengambil satu perdua apabila tiada anak, kemudian turun kepada satu perempat apabila ada anak, ialah contoh bentuk pertama. Dia tidak kehilangan haknya, cuma kadarnya berubah.

Empat kedudukan waris dalam hijab

Inilah susunan yang paling berguna untuk dihafal, kerana ia menjawab dua soalan sekali gus bagi setiap waris. Adakah dia boleh mendinding orang lain dan adakah dia boleh didinding.³⁵

Mendinding tetapi tidak pernah didinding. Bapa, ibu, anak lelaki dan anak perempuan. Empat orang ini tidak pernah gugur daripada pusaka dalam apa jua keadaan.

Didinding tetapi tidak pernah mendinding. Adik-beradik seibu. Mereka boleh gugur, tetapi mereka tidak pernah menggugurkan sesiapa.

Tidak mendinding dan tidak didinding. Suami dan isteri. Kedudukan mereka tidak tersentuh langsung oleh susunan ini.

Mendinding dan boleh didinding. Semua yang selebihnya, iaitu datuk nenek dan ke atas, cucu dan ke bawah, adik-beradik selain yang seibu berserta keturunan mereka dan pemerdeka hamba sesama mereka.

Kedudukan ketiga itu menjawab satu soalan yang kerap ditanya. Seorang balu tidak boleh kehilangan bahagiannya kerana kehadiran waris lain. Bahagiannya boleh berkurang daripada satu perempat kepada satu perlapan apabila ada anak, tetapi itu hijab nuqsan dan bukan hijab hirman.

Siapa boleh didinding oleh siapa?

Kitab menyusunnya mengikut tiga kumpulan.⁵

Golongan atas hanya didinding oleh golongan atas yang lebih hampir. Datuk didinding oleh bapa, bukan oleh anak si mati.

Golongan bawah hanya didinding oleh golongan bawah yang lebih hampir. Cucu didinding oleh anak lelaki.

Golongan sisi dan pemerdeka hamba boleh didinding oleh golongan bawah, golongan atas, ataupun oleh golongan sisi yang lebih kuat kedudukannya. Inilah golongan yang paling mudah gugur.

Kenapa perbezaan ini mengubah pengiraan?

Dua orang yang sama-sama tidak menerima apa-apa boleh memberikan hasil yang berlainan sama sekali kepada waris yang lain.

Ambil seorang anak lelaki yang terhalang kerana berlainan agama dengan si mati. Dia tidak menerima apa-apa dan kerana dia terhalang oleh sifat, kehadirannya dikira sama seperti ketiadaannya. Dia tidak mendinding sesiapa.¹ Adik-beradik si mati tidak terdinding olehnya.

Bandingkan dengan seorang cucu lelaki yang terdinding oleh anak lelaki. Cucu itu juga tidak menerima apa-apa, tetapi anak lelaki yang mendindingnya memang hadir dan memang mengambil bahagian.

Dua keadaan itu kelihatan sama pada baris yang kosong dalam jadual. Kesannya kepada baris yang lain tidak sama.

Kesimpulan

Hijab menghalang orang yang memang ada hak, jadi ia tidak terpakai kepada orang yang bukan waris sejak awal.

Ia dua jenis. Terhalang oleh sifat menjadikan kehadiran seseorang itu sama seperti ketiadaannya dan dia tidak mendinding sesiapa. Terdinding oleh orang pula bermakna ada waris lain yang lebih hampir dan itu boleh menggugurkan haknya sepenuhnya atau sekadar mengurangkan kadarnya.

Empat kedudukan yang perlu diingat. Bapa, ibu dan anak tidak pernah gugur. Adik-beradik seibu tidak pernah menggugurkan sesiapa. Suami dan isteri tidak menyentuh dan tidak disentuh. Semua yang selebihnya boleh mendinding dan boleh didinding.

Kedudukan setiap nama dalam susunan itu bergantung kepada empat golongan waris dan susunan keutamaannya, manakala waris yang paling kerap terdinding ialah waris asobah.