Solusi Saya Ada Anak Perempuan Sahaja

Pendahuluan

Keluarga yang mempunyai anak perempuan sahaja sering diberitahu bahawa mereka menghadapi masalah faraid. Sebenarnya tidak.

Yang timbul bukan masalah keadilan, sebaliknya masalah bentuk harta, iaitu apabila waris yang jauh menerima bahagian yang perlu dibayar tunai sedangkan hartanya sebuah rumah. Artikel ini menunjukkan kiraannya, menjelaskan di mana letaknya masalah, lalu membandingkan dua alat perancangan yang sering dicampur aduk.

Soalan

Assalamualaikum. Saya memiliki isteri dan dua anak perempuan sahaja, tiada anak lelaki, serta dua adik-beradik lelaki seibu sebapa. Bagaimana pewarisan harta saya jika berlaku kematian?

Saya mengenali adik-beradik saya dan mereka tidak mampu menjaga kebajikan anak-anak saya. Apakah perancangan yang boleh dibuat untuk maslahah anak-anak saya? Bolehkah saya hibahkan semua harta saya kepada isteri saya?

Jawapan ringkas

Waalaikumussalam. Tiga perkara perlu dipisahkan sebelum apa-apa dirancang.

Anak perempuan tidak terpinggir. Dalam kes tuan, dua anak perempuan menerima dua per tiga daripada keseluruhan pusaka, iaitu bahagian terbesar antara semua waris.

Yang menimbulkan masalah ialah asobah. Dua saudara lelaki tuan menerima baki dan nilai itu perlu dibayar tunai walaupun hartanya sebuah rumah.

Jalan keluarnya hibah, bukan wasiat. Sebabnya dihuraikan di bawah.

Kiraan faraid bagi keluarga ini

Andaikan harta yang ditinggalkan bernilai RM1,000,000.

Waris	Kadar	Bahagian	Nilai
Isteri	1/8	6/48	RM125,000.00
Anak perempuan pertama	2/3 dikongsi	16/48	RM333,333.33
Anak perempuan kedua	2/3 dikongsi	16/48	RM333,333.33
Saudara lelaki pertama	asobah	5/48	RM104,166.67
Saudara lelaki kedua	asobah	5/48	RM104,166.67

Asal masalahnya 24, iaitu isteri 3, dua anak perempuan 16 dan baki 5 untuk dua saudara lelaki. Oleh kerana baki 5 tidak boleh dibahagi dua dengan sempurna, asal masalah itu didarab dua menjadi 48.

Tiga peruntukan syarak berjalan serentak di situ.

Dua anak perempuan mendapat dua per tiga kerana mereka lebih daripada seorang.¹ Isteri mendapat satu per lapan kerana si mati mempunyai anak.² Saudara lelaki pula mengambil baki, kerana hadis Nabi SAW menetapkan bahawa bahagian yang ditetapkan diberikan kepada orang yang berhak, kemudian apa yang berbaki itu untuk lelaki yang paling hampir.³

Perhatikan satu perkara sebelum meneruskan. Bahagian anak perempuan itu 32/48, iaitu lebih besar daripada semua waris lain digabungkan. Kerisauan bahawa anak perempuan terpinggir tidak berasas. Kedudukan isteri pula dihuraikan dalam artikel sikitnya bahagian faraid isteri.

Di mana masalahnya sebenarnya?

Masalahnya bukan pada kadar, sebaliknya pada bentuk harta.

Dua saudara lelaki menerima 10/48, iaitu RM208,333.33 daripada sejuta. Kalau harta itu tunai, tiada masalah langsung. Kalau harta itu sebuah rumah yang didiami isteri dan anak-anak, wang itu perlu dikeluarkan dari suatu tempat.

Selalunya hanya ada dua jalan. Waris lain membayar tunai kepada mereka, ataupun rumah itu dijual. Cara pegawai menangani keadaan ini dihuraikan dalam artikel cara pembahagian rumah secara faraid.

Itulah masalah sebenar yang perlu dirancang dan ia bukan masalah keadilan faraid.

Kenapa wasiat tidak menyelesaikannya?

Ramai menyangka wasiat ialah jawapannya. Ia bukan.

Nabi SAW bersabda bahawa Allah telah memberikan kepada setiap yang berhak akan haknya, maka tiada wasiat bagi waris.⁴

إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ فَلَا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ

“Sesungguhnya Allah telah memberikan kepada setiap yang berhak akan haknya, maka tiada wasiat bagi waris.”

Maknanya wasiat rumah kepada anak perempuan tidak boleh dilaksanakan melainkan waris yang lain bersetuju selepas kematian, iaitu melalui konsep takharuj ataupun pelepasan hak. Kalau seorang sahaja tidak bersetuju, pembahagian kembali kepada faraid.

Di sinilah kelemahannya sebagai alat perancangan. Kuasa keputusannya berada di tangan waris yang tuan cuba elakkan dan keputusan itu dibuat selepas tuan tiada. Perbahasan penuhnya ada dalam artikel adakah wasiat kepada waris sah, manakala pelepasan hak dihuraikan dalam artikel cara betul lepaskan hak faraid.

Wasiat tetap berguna, cuma bukan untuk keadaan ini. Ia alat bagi memberi kepada bukan waris, dalam had satu per tiga.

Hibah sebagai jalan keluar

Hibah berlainan sama sekali kerana ia berkuat kuasa semasa hidup.

Apabila rumah itu dihibahkan lalu penyerahannya sempurna, rumah itu terkeluar daripada harta tuan sebelum kematian. Ia tidak menjadi pusaka, jadi ia tidak difaraidkan. Perbahasan hibah itu sendiri ada di laman adik-beradik kami dalam hukum hibah di dalam Islam di Solusi Harta.

Satu syarat perlu diberi perhatian. Hibah yang dibuat dengan niat melarikan diri daripada faraid ialah perkara yang berlainan dan ia dihuraikan dalam artikel hukum mengelak berhelah daripada melaksanakan faraid. Hibah atas dasar kasih sayang dan kebajikan keluarga tidak termasuk dalam kategori itu.

Tiga perkara sebelum menghibahkan

Persoalan tuan sama ada boleh menghibahkan semua harta perlu dijawab dengan berhati-hati.

Dari segi hukum, harta tuan semasa hidup memang hak milik tuan. Tuan boleh menyedekahkannya, menghibahkannya, mewakafkannya ataupun menjualnya. Tetapi Nabi SAW sendiri menghalang seorang sahabat daripada berbuat demikian dan konteksnya sama dengan tuan.

Saad bin Abi Waqqas RA bertanya sama ada dia boleh mewasiatkan semua hartanya, lalu Baginda menjawab tidak. Dia bertanya separuh, Baginda menjawab tidak. Dia bertanya satu per tiga, lalu Baginda bersabda satu per tiga dan satu per tiga itu pun banyak.⁵

إِنَّكَ أَنْ تَدَعَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَدَعَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ

“Sesungguhnya engkau meninggalkan warismu dalam keadaan kaya itu lebih baik daripada engkau meninggalkan mereka miskin meminta-minta kepada orang.”

Perlu dicatat bahawa Saad ketika itu hanya mempunyai seorang anak perempuan.⁵ Jadi hadis ini memang datang daripada keluarga yang keadaannya seperti tuan.

Daripada situ keluar tiga perkara yang perlu diraikan.

Pertama, pastikan tiada hutang. Hibah itu sunat manakala membayar hutang itu wajib. Turutan hak ke atas harta dihuraikan dalam artikel lima hak yang perlu diselesaikan sebelum faraid.

Kedua, pastikan tuan sendiri masih berkemampuan. Menghibahkan semua harta bermakna tuan menumpang harta orang lain sepanjang baki hayat.

Ketiga, pastikan kewajipan nafkah dan ibadah masih dapat ditunaikan. Nafkah isteri serta anak, zakat, haji dan korban semuanya menuntut harta.

Nasihat yang praktikal

Jangan hibahkan segala-galanya. Pilih harta yang sukar dibahagi sahaja.

Rumah dan hartanah itulah yang menimbulkan kebuntuan, jadi itulah yang wajar dihibahkan. Wang tunai dalam bank, saham dan harta alih lain biarkan kekal menjadi pusaka, kerana ia mudah dibahagikan dan ia membolehkan setiap waris merasai haknya.

Dengan cara itu, dua perkara tercapai serentak. Anak-anak mendapat tempat tinggal yang terjamin dan saudara lelaki tuan tetap menerima haknya daripada harta yang lain.

Pengurusan pusaka itu masalah yang berasingan

Satu perkara lagi perlu dipisahkan daripada perancangan harta.

Merancang harta menjawab soalan siapa dapat apa. Pengurusan pusaka pula menjawab soalan siapa yang menguruskannya. Punca harta beku selalunya bukan kerana pembahagian tidak jelas, sebaliknya kerana tiada sesiapa memulakan urusannya.

Ada dua pilihan di situ dan bezanya soal masa serta kos. Menyertai khairat pusaka bermakna kos dan susunan urusan itu diselesaikan lebih awal semasa masih hidup. Menyerahkannya kepada waris pula bermakna urusan itu bermula pada waktu keluarga sedang berkabung, iaitu waktu yang paling sukar untuk mengumpulkan dokumen serta tandatangan.

Huraiannya ada dalam artikel khairat pusaka, pengurusan pusaka percuma dan kelebihan dan kekurangan khairat pusaka.

Kesimpulan

Keluarga yang mempunyai anak perempuan sahaja tidak menghadapi masalah keadilan, sebaliknya masalah bentuk harta.

Anak perempuan tuan menerima bahagian terbesar. Yang perlu dirancang ialah bagaimana hak saudara lelaki tuan dapat dipenuhi tanpa rumah itu terpaksa dijual.

Wasiat tidak menyelesaikannya kerana kuasanya di tangan waris yang lain. Hibah menyelesaikannya kerana ia berkuat kuasa semasa hidup. Tetapi hibahkan rumah sahaja, bukan segala-galanya, kerana Nabi SAW sendiri menghalang sahabatnya yang mempunyai seorang anak perempuan daripada memberikan semua hartanya.

Allahu a’lam.