Kenali Waris Anda

Pendahuluan

Dalam kehidupan seharian, perkataan waris digunakan secara longgar bagi merujuk ahli keluarga secara umum. Dalam faraid maknanya jauh lebih sempit. Bukan setiap ahli keluarga tergolong sebagai waris yang berhak menerima pusaka dan seseorang boleh sangat rapat dengan si mati tanpa mewarisi sesen pun daripada hartanya.

Perbezaan ini kerap menjadi punca salah faham dalam keluarga. Artikel ini menerangkan siapa yang tergolong dalam senarai waris, siapa yang berada di luarnya, serta mengapa dua keluarga yang kelihatan serupa boleh menerima pembahagian yang berlainan sama sekali.

Poster Kenali Waris

Pembahagian Keluarga Dalam Pewarisan Harta

Bagi tujuan pusaka, ahli keluarga terbahagi kepada dua kumpulan yang berbeza kedudukannya.

Kumpulan pertama ialah ahli waris, iaitu mereka yang berhak menerima harta pusaka apabila pemilik harta meninggal dunia. Hak ini terbit daripada hubungan darah ataupun perkahwinan dan kadarnya tertakluk kepada peraturan faraid. Antara yang paling kerap hadir ialah anak lelaki, anak perempuan, suami, isteri, ibu, bapa serta datuk.

Kumpulan kedua ialah zawil arham, iaitu ahli keluarga yang mempunyai pertalian darah tetapi berada di luar senarai waris. Hubungan mereka dengan si mati lazimnya melalui perempuan, contohnya cucu daripada anak perempuan, anak saudara perempuan daripada adik-beradik perempuan, ataupun sepupu sebelah ibu.

Zawil arham hanya mewarisi apabila tiada seorang pun daripada senarai waris yang masih hidup. Persoalan sama ada mereka didahulukan berbanding Baitulmal dibincangkan dalam artikel mana lebih utama Baitulmal atau dzawil arham.

Dua puluh lima waris dalam faraid

Hukum faraid menyenaraikan dua puluh lima orang yang berkemungkinan mewarisi, iaitu lima belas lelaki dan sepuluh perempuan.¹²

Angka itu bukan bermakna dua puluh lima orang mewarisi serentak. Ia senarai kemungkinan dan pada mana-mana kematian yang sebenar hanya beberapa orang sahaja daripadanya yang benar-benar menerima. Selebihnya sama ada tidak wujud, ataupun terdinding oleh waris yang lebih hampir nasabnya.

Senarai penuh waris perempuan berserta kedudukan masing-masing ada dalam siapakah waris faraid dalam kalangan perempuan, manakala susunan keseluruhan waris mengikut jihat nasab diterangkan dalam kategori waris harta pusaka.

Kategori Ahli Waris Dalam Pewarisan Faraid

Antara dua puluh lima waris itu, cara mereka menerima harta terbahagi kepada dua jenis yang berlainan sama sekali.

Yang pertama ialah ashab al-furud, iaitu waris berkadar tetap. Kadar mereka dinyatakan dalam al-Quran sebagai pecahan yang tertentu, contohnya ibu, bapa, suami, isteri serta anak perempuan. Perinciannya ada dalam waris yang mewarisi secara fardu.

Yang kedua ialah asobah, iaitu waris yang mengambil baki selepas ashab al-furud selesai mengambil bahagian masing-masing. Antaranya anak lelaki, saudara lelaki serta datuk. Asasnya hadis muttafaq alaih.³

أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا، فَمَا بَقِيَ فَهُوَ لِأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ

“Berikanlah bahagian-bahagian yang telah ditetapkan kepada yang berhak. Apa yang berbaki, ia untuk lelaki yang paling hampir.”

Perkataan awla dalam hadis itu bermaksud yang paling hampir dan di situlah asasnya susunan keutamaan antara waris. Perinciannya ada dalam waris yang mewarisi secara asobah.

Dalam pengajaran di Malaysia, waris kerap disusun pula kepada tiga lapis bagi memudahkan ingatan. Lapis pertama waris utama, iaitu ashab al-furud dan asobah yang paling hampir. Lapis kedua waris ganti, contohnya cucu lelaki daripada anak lelaki yang menggantikan bapanya yang sudah meninggal dunia lebih awal. Lapis ketiga waris sisi, contohnya saudara lelaki sebapa, bapa saudara serta anak lelaki bapa saudara, iaitu mereka yang hanya mewarisi apabila dua lapis di atas tiada.

Situasi Berbeza, Pembahagian Berbeza

Setiap kematian menghasilkan pembahagian yang tersendiri, kerana yang menentukannya ialah siapa yang masih hidup pada saat kematian berlaku.

Keluarga yang meninggalkan isteri, anak lelaki serta anak perempuan tidak akan menerima pembahagian yang sama dengan keluarga yang hanya meninggalkan ibu serta saudara lelaki. Kehadiran seorang anak lelaki sahaja sudah cukup untuk mengubah kedudukan datuk serta saudara si mati, kerana zuriat lelaki mendinding saudara dan mengehadkan datuk kepada kadar satu perenam.

Kerana itulah bahagian waris tidak boleh diteka. Ia perlu dikira mengikut keadaan yang sebenar dan perkara itu diterangkan langkah demi langkah dalam langkah-langkah pengiraan faraid.

Kesimpulan

Perbezaan antara ahli waris dengan zawil arham bukan perkara teknikal semata-mata. Ia menentukan siapa yang menerima dan siapa yang tidak, dan salah faham di sini yang kerap mencetuskan pertikaian keluarga selepas kematian.

Dua perkara memadai untuk diingat. Senarai waris dalam faraid terhad kepada dua puluh lima orang dan bukan setiap ahli keluarga berada di dalamnya. Antara dua puluh lima itu pula, bukan semuanya mewarisi serentak, kerana yang lebih hampir mendinding yang lebih jauh.

Sekiranya keadaan keluarga anda rumit ataupun anda ingin merancang lebih awal, dapatkan khidmat nasihat melalui halaman rundingan.

Allahu a’lam.