Status Anak Sumbang Mahram dalam Pewarisan

Pendahuluan

Hubungan nasab ialah asas yang menentukan hak dan tanggungjawab seseorang dan ia paling terasa dalam soal pewarisan.

Artikel ini menghuraikan status anak yang lahir hasil sumbang mahram, iaitu hubungan terlarang antara orang yang haram berkahwin selama-lamanya, contohnya antara seorang bapa dengan anak perempuannya sendiri.

Jawapan ringkasnya, anak itu tidak saling mewarisi dengan lelaki tersebut. Tetapi sebabnya tidak semudah yang sering ditulis dan bahagian tengah artikel ini menerangkan kenapa.

Status Nasab Anak Sumbang Mahram

Anak yang lahir hasil zina, termasuk hasil sumbang mahram, tidak disabitkan nasab kepada lelaki yang melakukan perbuatan itu. Walaupun secara biologi anak itu berasal daripada benihnya, dari sudut syarak tiada hubungan nasab yang sah antara mereka berdua.

Asasnya ialah hadis yang muttafaq alaih.¹

الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ

“Anak itu bagi pemilik tempat tidur dan bagi penzina ialah batu.”

Sumbang mahram lebih berat daripada zina biasa, kerana ia melanggar kehormatan dan pertalian kekeluargaan yang diharamkan secara mutlak.

Maka anak itu dinasabkan kepada ibunya sahaja. Lelaki yang melakukannya bukan bapa dari sudut syarak.

Kedudukan ini diputuskan Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan dan dihuraikan sepenuhnya dalam Penjelasan Pewarisan Anak Zina dan Anak Tak Sah Taraf, jadi ia tidak diulang di sini.

Perhatikan bahawa kesimpulan ini bergantung pada ketiadaan ikatan perkahwinan. Apabila ikatan itu pernah ada, undang-undang menasabkan anak kepada suami sehingga empat tahun qamariah selepas perkahwinan dibubarkan dan hasilnya bertentangan sama sekali. Perbandingannya ada dalam anak didaftarkan atas nama bekas suami.

Satu perkara yang kerap tersilap

Di sinilah kes sumbang mahram berbeza daripada kes zina biasa dan perbezaan ini perlu dinyatakan dengan tepat.

Ayat “tiada hubungan nasab langsung” tidak tepat dalam kes bapa dengan anak perempuannya. Ikut jalannya perlahan-lahan.

Pertalian	Sah ataupun tidak
Anak itu dengan ibunya	Sah, kerana nasab kepada ibu tidak pernah terputus
Ibu itu dengan bapanya, iaitu lelaki berkenaan	Sah, kerana dia memang anak kandungnya
Anak itu dengan lelaki berkenaan sebagai bapa	Tiada, kerana zina tidak menyabitkan nasab
Anak itu dengan lelaki berkenaan sebagai datuk sebelah ibu	Ada, melalui ibunya

Baris terakhir itu yang selalu terlepas pandang. Lelaki itu memang bukan datuk sebelah bapa, tetapi dia tetap datuk sebelah ibu kepada anak tersebut, kerana ibu anak itu ialah anak kandungnya.

Jadi kenapa mereka tetap tidak saling mewarisi? Jawapannya di bawah.

Implikasi Pewarisan Harta Pusaka

Dalam faraid, seseorang mewarisi dengan salah satu daripada dua cara sahaja, iaitu sebagai ashab al-furud yang mempunyai kadar tetap, ataupun sebagai asabah yang mengambil baki.

Kerabat yang tidak mewarisi dengan mana-mana satu daripada kedua-duanya dinamakan zawil arham.²

كل قريب لا يرث بفرض ولا تعصيب

“Setiap kerabat yang tidak mewarisi dengan fardu mahupun dengan tasib.”

Al-Lahim menyenaraikan sebelas jenis zawil arham dan dua daripadanya kena tepat dengan kes ini.³

Arah	Kedudukan	Jenis zawil arham
Anak itu mewarisi daripada lelaki berkenaan	Anak itu ialah anak kepada anak perempuannya	Jenis pertama, iaitu awlad al-banat
Lelaki berkenaan mewarisi daripada anak itu	Dia ialah datuk sebelah ibu	Jenis kesepuluh, iaitu al-ajdad li umm

Kedua-dua arah tergolong dalam zawil arham.³

Dalam mazhab Syafii yang dipegang di Malaysia, zawil arham tidak mewarisi dan baki harta diserahkan kepada Baitulmal. Perbahasan penuh antara dua pandangan itu ada dalam Mana Lebih Utama, Baitulmal atau Dzawil Arham Dapat Pusaka?.

Maka kesimpulan artikel ini kekal sama, tetapi sandarannya kini lebih kukuh. Mereka tidak saling mewarisi bukan kerana langsung tiada pertalian, sebaliknya kerana pertalian yang ada itu bukan pertalian yang mewarisi.

Perbezaan ini penting apabila ada pihak membangkitkan soal datuk dalam perbicaraan. Jawapannya bukan menafikan pertalian itu, sebaliknya menjelaskan kedudukannya.

Ringkasan Hak Pewarisan

Pertalian	Hak pewarisan	Sebabnya
Anak dengan ibunya	Ada	Nasab kepada ibu sah
Anak dengan keluarga sebelah ibu	Ada, mengikut kedudukan masing-masing	Melalui nasab ibu
Anak dengan lelaki berkenaan	Tiada	Pertaliannya zawil arham, bukan fardu mahupun tasib
Anak dengan keluarga sebelah lelaki itu sebagai bapa	Tiada	Nasab sebagai bapa tidak wujud

Satu perkara wajar disebut supaya jelas. Keluarga sebelah ibu itu termasuk ibu, nenek sebelah ibu, serta adik-beradik anak itu sebelah ibu dan kedudukan mereka dikira seperti biasa.

Nafkah dan Tanggungjawab

Dari sudut fiqh, kewajipan nafkah mengikut nasab. Oleh sebab nasab sebagai bapa tidak wujud, kewajipan nafkah sebagai bapa juga tidak wujud. Tanggungan nafkah anak itu jatuh kepada ibunya dan keluarga sebelah ibu mengikut kedudukan masing-masing.

Perlu dinyatakan dengan jujur bahawa itu kedudukan fiqhnya. Sama ada mahkamah boleh memerintahkan apa-apa bentuk sokongan dalam keadaan tertentu ialah soalan undang-undang yang berasingan dan penulis belum menemui sumber rasmi Malaysia yang menutup pintu itu sepenuhnya. Keluarga yang berdepan dengan keadaan ini patut mendapatkan nasihat guaman syarie.

Apa yang boleh dibuat untuk anak itu?

Artikel ini tidak sepatutnya berhenti pada berita buruk.

Anak itu tidak berdosa. Yang berdosa ialah orang dewasa yang melakukan perbuatan itu. Jadi soalan yang betul bukan sekadar apa yang tertutup, sebaliknya apa yang terbuka.

Faraid memang tertutup. Tetapi dua jalan lain terbuka luas.

Pertama, hibah semasa hidup. Sesiapa boleh menghibahkan hartanya kepada sesiapa sahaja semasa hidupnya dan hibah yang sempurna terkeluar daripada harta pusaka. Ia tidak memerlukan persetujuan sesiapa.

Kedua, wasiat. Di sinilah kedudukan anak itu sebagai bukan waris menjadi kelebihan. Wasiat kepada waris memerlukan persetujuan waris yang lain, manakala wasiat kepada bukan waris tidak. Jadi wasiat setakat satu pertiga harta kepada anak itu sah tanpa perlu meminta izin sesiapa.

Perbezaan waktu antara hibah, wasiat dan faraid dihuraikan dalam Perbezaan Waktu Faraid, Wasiat dan Hibah.

Ibu anak itu juga boleh merancang hartanya sendiri untuk anaknya dan bagi ibu tiada halangan langsung kerana anak itu memang warisnya.

Kesimpulan

Sumbang mahram ialah perbuatan yang amat keji dan dilarang keras. Tetapi anak yang lahir daripadanya tidak menanggung dosa sesiapa.

Hukumnya jelas. Anak itu dinasabkan kepada ibunya sahaja dan lelaki yang melakukannya bukan bapa dari sudut syarak.

Yang perlu dinyatakan dengan tepat ialah sebab mereka tidak saling mewarisi. Bukan kerana langsung tiada pertalian, kerana lelaki itu tetap datuk sebelah ibu melalui ibunya. Sebabnya kerana pertalian itu tergolong dalam zawil arham dan zawil arham tidak mewarisi mengikut pandangan yang dipegang di Malaysia.³

Dan yang paling patut diingat, pintu faraid yang tertutup itu bukan satu-satunya pintu. Hibah dan wasiat terbuka, malah lebih mudah kerana anak itu bukan waris.

Allahu a’lam.