Bayaran Pinjaman Arwah Dipulangkan Bank, Perlu Difaraidkan?

Pendahuluan

Apabila seorang suami meninggal dunia dengan pinjaman rumah yang dilindungi takaful, tuntutan takaful biasanya mengambil masa. Sementara menunggu, bank tetap mengutip ansuran bulanan. Ramai balu membayar ansuran itu dengan wang sendiri supaya akaun pinjaman tidak tertunggak.

Seorang isteri menghantar soalan tentang keadaan ini. Selepas suaminya meninggal, dia membayar ansuran pinjaman rumah dengan gajinya sendiri. Apabila tuntutan takaful selesai, bank memulangkan bayaran itu, tetapi wang itu dimasukkan ke dalam akaun atas nama arwah. Untuk mengeluarkannya, dia perlu mendapatkan sijil faraid. Wang itu kini sudah dikeluarkan.

Dia bertanya sama ada dia wajib membahagikan wang itu mengikut faraid, sedangkan ia wang gajinya sendiri. Dia berhasrat menggunakannya untuk melangsaikan yuran sekolah anak yang tertunggak.

Kenapa bank memulangkan wang itu?

Takaful gadaian seperti MRTT melindungi daripada kematian. Apabila peserta meninggal, manfaat takaful dibayar kepada bank untuk melangsaikan baki pembiayaan yang tertunggak.⁵

Maknanya hutang itu sudah dilangsaikan oleh takaful. Ansuran yang dibayar selepas kematian, sementara menunggu tuntutan selesai, menjadi bayaran yang tidak diperlukan lagi. Itulah sebabnya bank memulangkannya.

Wang itu dimasukkan ke dalam akaun arwah kerana pinjaman itu atas nama arwah. Itu cara bank merekodkan pinjaman, bukan bukti bahawa wang itu milik arwah.

Adakah wang itu harta pusaka?

Harta pusaka ialah segala harta dan hak yang sabit yang ditinggalkan si mati.¹ Soalannya, adakah wang yang dipulangkan bank itu harta arwah?

Jawapannya bergantung pada siapa yang membayar ansuran tersebut. Harta yang bukan milik si mati tidak boleh diwarisi. Ia mesti dikembalikan kepada pemiliknya. Syaratnya, perkara itu dibuktikan dengan bukti atau saksi terlebih dahulu. Jika harta itu dibahagikan juga kepada waris, ia dikira berurusan dengan harta yang batil.²

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوٓا۟ أَمْوَٰلَكُم بَيْنَكُم بِٱلْبَـٰطِلِ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَـٰرَةً عَن تَرَاضٍ مِّنكُمْ

“Wahai orang-orang yang beriman, janganlah kamu makan (gunakan) harta-harta kamu sesama kamu dengan jalan yang salah (tipu, judi dan sebagainya), kecuali dengan jalan perniagaan yang dilakukan secara suka sama suka di antara kamu”

Ayat ini terpakai kepada kedua-dua pihak.⁶ Waris tidak boleh mengambil wang isteri atas nama pusaka. Isteri pula tidak boleh mengambil bahagian waris lain jika wang itu sebenarnya milik arwah.

Ansuran yang dibayar dengan gaji isteri

Jika isteri membayar ansuran selepas kematian suami dengan gajinya sendiri, wang yang dipulangkan bank bagi bayaran itu ialah wangnya. Ia bukan harta yang ditinggalkan arwah, kerana arwah tidak pernah memilikinya. Bahagian ini tidak perlu difaraidkan. Dia boleh menggunakannya untuk yuran sekolah anak ataupun apa-apa keperluan lain.

Ansuran yang dibayar daripada wang arwah

Jika sebahagian ansuran dibayar daripada akaun arwah sendiri, contohnya melalui potongan automatik yang masih berjalan selepas kematian, wang yang dipulangkan bagi bayaran itu ialah wang arwah. Bahagian itu harta pusaka dan perlu dibahagikan kepada semua waris mengikut faraid.

Bukankah membayar hutang orang lain dikira sedekah?

Ada kaedah dalam mazhab Syafi’i yang perlu difahami di sini. Sesiapa yang membayar hutang orang lain tanpa menjadi penjamin dan tanpa izin orang yang berhutang tidak boleh menuntutnya semula, kerana dia dikira bersedekah.⁴ Waris juga memang boleh membayar hutang si mati daripada hartanya sendiri.³

Kaedah itu tentang hutang yang benar-benar dilangsaikan oleh pembayar. Dalam keadaan ini, hutang itu dilangsaikan oleh takaful. Bank sendiri pula memulangkan bayaran isteri kerana bayaran itu tidak diperlukan. Yang dipulangkan bukan hutang arwah kepada isteri, tetapi wang isteri yang dikembalikan kepadanya. Maka kaedah sedekah itu tidak menjadikan wang tersebut milik arwah.

Keadaannya berbeza jika takaful tidak melangsaikan seluruh baki, lalu bayaran isteri memang digunakan untuk melangsaikan hutang. Persoalan sama ada bayaran seperti itu boleh dituntut semula daripada harta pusaka dihuraikan dalam hutang arwah, wajibkah waris membayarnya.

Kenapa bank meminta sijil faraid?

Bank meminta sijil faraid kerana wang itu berada dalam akaun atas nama arwah. Bank perlu tahu siapa waris sebelum membenarkan wang dalam akaun si mati dikeluarkan.

Sijil faraid menyenaraikan waris dan bahagian mereka dalam harta pusaka. Ia tidak memutuskan bahawa setiap ringgit dalam akaun itu milik arwah. Jadi wang yang terbukti milik isteri tidak berubah menjadi pusaka hanya kerana ia dikeluarkan menggunakan sijil faraid. Fungsi sijil faraid dihuraikan dalam sijil faraid, apa gunanya dan cara mohon.

Apa yang patut dibuat sekarang?

Pertama, dapatkan penyata akaun pinjaman dan surat pemulangan daripada bank. Penyata itu menunjukkan tarikh setiap ansuran dan jumlah yang dipulangkan.

Kedua, kumpulkan bukti bahawa ansuran itu dibayar daripada akaun gaji sendiri, contohnya penyata bank atau resit pindahan. Bandingkan jumlahnya dengan jumlah yang dipulangkan.

Ketiga, asingkan wang itu kepada dua bahagian. Bahagian yang dibayar dengan gaji sendiri ialah milik isteri. Bahagian yang dibayar daripada wang arwah, jika ada, ialah pusaka.

Keempat, maklumkan kepada waris yang lain, terutama ibu bapa arwah jika mereka masih hidup. Tunjukkan bukti itu kepada mereka. Ketelusan ini mengelakkan sangkaan dan pertikaian kemudian hari.

Kelima, bagi bahagian yang memang pusaka, bahagian anak-anak ialah hak mereka sendiri. Menurut pendapat yang paling sahih dalam mazhab Syafi’i, ibu tidak menjadi wali harta anak kecil.⁷ Penggunaan harta pusaka sebelum dibahagikan dihuraikan dalam hukum menggunakan harta pusaka sebelum dibahagi.

Kesimpulan

Wang yang dipulangkan bank selepas takaful melangsaikan pinjaman bukan semestinya harta pusaka. Ia milik orang yang membayar ansuran itu.

Jika isteri membayar ansuran selepas kematian suami dengan gajinya sendiri, wang yang dipulangkan bagi bayaran itu miliknya, walaupun ia masuk ke akaun arwah dan dikeluarkan menggunakan sijil faraid. Dia boleh menggunakannya untuk yuran sekolah anak tanpa perlu membahagikannya mengikut faraid.

Bahagian yang dibayar daripada wang arwah pula ialah pusaka dan perlu difaraidkan. Simpan bukti pembayaran dan maklumkan kepada waris yang lain, supaya hak setiap pihak jelas.

Allahu a’lam.