Ceraikan Isteri untuk Elak Faraid

Pendahuluan

Ada suami yang, apabila mula memikirkan tentang kematian, terfikir satu jalan pintas. Kalau isteri diceraikan sebelum dia pergi, bahagian isteri itu tidak perlu dikeluarkan lagi dan anak-anak mendapat lebih.

Fikiran itu biasanya datang daripada tempat yang tidak jahat. Ia datang daripada bapa yang bimbang tentang anak-anaknya atau daripada perkahwinan yang sudah lama dingin.

Tetapi syarak sudah pun melihat kepada perkara ini sejak dahulu, sehingga para ulama memberikannya nama tersendiri. Artikel ini menjawab satu soalan yang sampai kepada saya tentangnya.

Soalan

Apa hukum seorang suami menceraikan isterinya dengan tujuan menghalangnya daripada mewarisi harta?

Isteri itu isteri keduanya dan mereka memang sudah lama tidak sehaluan serta berjauhan dalam segala hal. Suami bimbang isterinya akan mengambil hak anak-anaknya, jadi dia mahu menceraikannya dengan alasan anak-anak lebih berhak atas harta bapa mereka.

Jawapan ringkas

Perceraian itu sah. Tetapi itu bukan soalan yang sebenar.¹

Soalan yang sebenar ialah adakah perceraian itu berjaya menghalang isteri daripada mewarisi. Jawapannya bergantung kepada dua perkara, iaitu jenis talak yang dijatuhkan dan keadaan suami ketika melafazkannya.

Bagi pembaca di Malaysia, jawapannya jelas dan tidak tergantung antara dua pandangan. Isteri yang ditalak bain tidak mewarisi, sama ada talak itu dijatuhkan ketika suami sihat ataupun ketika dia sakit.²

Perceraian sah, tetapi ia tetap dinilai

Dua perkara ini perlu dipisahkan supaya tidak bercampur.

Sah bermaksud talak itu berlaku, iaitu ikatan perkahwinan memang terputus. Niat buruk tidak membatalkan talak.

Dinilai bermaksud syarak tetap melihat kepada apa yang cuba dilakukan melalui talak itu dan kadangkala memberi kesan yang berlawanan dengan apa yang dihajati. Inilah yang berlaku dalam bab ini.

Kaedah yang sama dipakai dalam bab helah secara umum dan huraiannya ada dalam artikel hukum mengelak dan berhelah daripada melaksanakan faraid.

Apa itu talak orang yang melarikan diri?

Para ulama menamakannya talaq al-farr, iaitu talak orang yang melarikan diri.

Takrifnya ialah orang yang berada dalam sakit maut menceraikan isterinya dengan talak bain, tanpa kerelaan isteri, kemudian dia meninggal dunia sedangkan isteri masih dalam iddah.³

Perhatikan tiga unsur dalam takrif itu, iaitu sakit maut, talak bain dan tanpa kerelaan isteri. Ketiga-tiganya perlu ada. Kalau salah satu tiada, persoalan ini tidak timbul langsung.

Kalau talak berlaku ketika suami sihat

Di sini tiada perselisihan.

Talak bain memutuskan ikatan perkahwinan sepenuhnya, jadi isteri tidak mewarisi. Ini berlaku walaupun niat suami memang untuk menghalang warisan, kerana sebab pewarisan antara suami isteri ialah ikatan yang masih wujud ketika kematian.²

Talak rajie pula berbeza. Ikatan belum putus sepenuhnya, jadi kalau suami meninggal dunia dalam tempoh iddah, isteri masih mewarisi.²

Perbezaan itu bergantung kepada dua fakta, iaitu talak itu jenis apa dan adakah iddah sudah tamat pada hari kematian. Kedua-duanya dihuraikan dalam Kematian dalam Tempoh Iddah Perceraian.

Kalau talak berlaku dalam maradhul maut

Di sinilah ulama berbeza pendapat.

Maradhul maut ialah sakit yang membawa kepada kematian dan takrifnya dihuraikan dalam artikel adakah kanser dikira maradhul maut.

Pandangan jumhur ulama

Isteri tetap mewarisi, sama ada talak itu rajie ataupun bain.¹

Alasannya suami sedang cuba memutuskan hak yang ditetapkan syarak baginya, jadi dia dilayan dengan lawan kepada apa yang dihajatinya.³

Imam Malik memegang pandangan ini dengan paling kuat. Beliau menyatakan isteri mewarisi walaupun suami meninggal dunia selepas habis iddahnya, malah selepas dia berkahwin dengan lelaki lain.³

Abu Hanifah dan Muhammad pula mengambil jalan yang lain, iaitu iddah isteri menjadi yang lebih panjang antara iddah talak dengan iddah kematian.³

Pandangan mazhab Syafii

Dalam mazhab Syafii ada dua qaul.

Qaul pertama menyatakan isteri mewarisi, kerana suami dituduh cuba memutuskan hak warisnya. Qaul kedua menyatakan isteri tidak mewarisi, kerana perpisahan itu berlaku sebelum kematian lalu memutuskan pewarisan.

Al-Syirazi merekodkan kedua-duanya dalam al-Muhadhdhab dan menyebut qaul kedua sebagai yang sahih.⁴

Dua keadaan yang tidak menimbulkan persoalan ini

Kedua-duanya disebut dalam kitab yang sama dan kedua-duanya kerap terlepas pandang.

Pertama, talak rajie tidak menjadikan suami seorang yang melarikan diri, kerana isteri mewarisi dalam iddah rajie dalam apa keadaan sekalipun. Tiada apa yang dilarikan.

Kedua, talak bain yang dibuat dengan kerelaan isteri juga tidak, kerana tiada tuduhan yang boleh dilemparkan kepada suami apabila isteri sendiri yang menghendakinya.⁴

Kedudukan di Malaysia

Undang-undang pentadbiran agama Islam setiap negeri kecuali Perlis memberi keutamaan kepada qaul muktamad mazhab Syafii.⁵ Inilah yang menjadikan jawapan di sini lebih jelas daripada di tempat lain.

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan bahawa isteri yang ditalak rajie mewarisi selagi dia dalam tempoh iddah dan itu kesepakatan ulama. Isteri yang ditalak bain pula tidak mewarisi, sama ada talak itu dilafazkan ketika suami sihat atau ketika dia sakit, kerana pendapat yang sahih dalam mazhab Syafii ialah ikatan perkahwinan sudah terputus sebelum kematian.²

Jadi pembaca di Malaysia yang mendengar jawapan yang lain di tempat lain sekarang tahu sebabnya. Jawapan itu biasanya pandangan jumhur, bukan pandangan yang dipegang di sini.

Perlu disebut juga bahawa perceraian orang Islam di Malaysia bukan urusan lafaz semata-mata. Ia perlu dipohon di Mahkamah Syariah, ataupun disahkan olehnya jika talak sudah dilafazkan di luar mahkamah. Di Wilayah Persekutuan contohnya, suami yang melafazkan talak di luar mahkamah wajib melaporkannya dalam tujuh hari. Mahkamah lalu menyiasat sama ada talak itu sah menurut Hukum Syarak dan, jika sah, meluluskan serta merekodkannya, walaupun perbuatan itu sendiri satu kesalahan.⁶ Kesannya dihuraikan dalam artikel adakah talak dan rujuk luar mahkamah tidak sah.

Harta sepencarian pula tuntutan yang berasingan daripada faraid. Bila dan bagaimana ia dituntut selepas kematian dihuraikan dalam artikel harta sepencarian selepas kematian, bila dan bagaimana dituntut.

Kesimpulan

Perceraian itu sah walau apa pun niat di sebaliknya dan menceraikan isteri dengan talak bain memang berkesan untuk menghalangnya daripada mewarisi, sekurang-kurangnya menurut qaul sahih mazhab Syafii yang diberi keutamaan di Malaysia kecuali Perlis.

Tetapi berkesan bukan bererti terlepas. Talak yang dijatuhkan semata-mata untuk mengelak hak yang ditetapkan Allah menyentuh soal yang lebih besar daripada pengiraan bahagian dan itu tidak selesai dengan kematian.

Kalau kebimbangan sebenar ialah bahagian anak-anak, jalannya bukan menceraikan ibu mereka. Jalannya ialah perancangan yang dibuat semasa hidup dengan cara yang dibenarkan syarak, iaitu hibah dan wasiat dalam hadnya.