Adakah Sumbangan Tunai Rahmah (STR) Dikira Pusaka?

Pendahuluan

Wang bantuan kerajaan yang masuk ke akaun selepas penerimanya meninggal dunia meletakkan keluarga dalam kedudukan yang serba salah. Sebahagian menyangka ia rezeki untuk waris, sebahagian lain takut memakannya kerana menyangka ia bukan hak sesiapa.

Kedua-dua sangkaan itu terlalu awal. Jawapannya bergantung kepada satu soalan sahaja, iaitu bilakah hak ke atas wang itu terbit. Sekiranya ia terbit semasa arwah masih hidup, ia hartanya walaupun wangnya masuk selepas kematian.

Soalan

Assalamualaikum. Saya ingin bertanya. Ibu saya merupakan penerima STR, tetapi beliau telah meninggal dunia pada 20 Disember 2024. Namun pada bulan ini, bayaran STR masih diterima.

Menurut LHDN, pembayaran ini berlaku kerana proses kemas kini telah ditutup sebelum ibu saya meninggal dunia, jadi ibu saya akan menerima bayaran untuk dua kali.

Persoalan saya, adakah wang STR ini perlu difaraidkan memandangkan ia diterima selepas ibu saya meninggal dunia?

Jawapan ringkas

Ya, ia harta pusaka dan perlu dibahagikan mengikut faraid.

Sebabnya, hak ke atas bayaran itu sudah terbit sebelum kematian. LHDN sendiri menyatakan bahawa bayaran dibuat kerana proses kemas kini sudah ditutup sebelum arwah meninggal dunia. Maknanya kelayakan arwah sudah terkunci semasa dia masih hidup dan yang tertangguh hanyalah bayarannya.

Bilakah wang menjadi harta pusaka?

Harta pusaka dibahagikan secara faraid selepas kos pengurusan jenazah, hutang dan wasiat arwah diselesaikan.¹ Yang kerap terlepas pandang ialah harta pusaka tidak terhad kepada wang yang sudah berada di tangan. Jumhur fuqaha, termasuk mazhab Syafi’i, mentakrifkan harta pusaka sebagai semua harta dan hak yang tetap yang ditinggalkan si mati.²

Daripada situ timbul dua keadaan yang berlainan sama sekali.

Sekiranya bayaran itu memang hak arwah sebelum dia meninggal dunia, ia sebahagian daripada harta pusaka dan perlu dibahagikan mengikut faraid.

Sekiranya bayaran itu pula diberikan sebagai bantuan kepada waris selepas kematian, iaitu bantuan yang haknya baru terbit selepas arwah tiada, ia bukan harta pusaka. Ia hak penerima yang dinamakan dalam skim itu sendiri. Contohnya Skim Khairat Kematian STR, iaitu RM1,000 yang hanya dibayar apabila penerima STR ataupun pasangannya meninggal dunia.³ Butirannya ada dalam senarai khairat kematian.

Kenyataan LHDN dalam kes ini

LHDN menyatakan bahawa pembayaran dibuat kerana proses kemas kini telah ditutup sebelum arwah meninggal dunia. Kenyataan itu menyelesaikan kes ini, kerana ia mengesahkan bahawa kelayakan arwah sudah terkunci semasa hayatnya.

Soalan lazim LHDN bagi STR 2026 kini menyentuh keadaan ini. Sekiranya bayaran STR sudah dikreditkan ke akaun bank penerima yang telah meninggal dunia, waris perlu berurusan dengan bank itu mengikut proses biasa institusi kewangan.⁴ Baki amaun kelulusan STR 2026 yang belum dibayar pula boleh diterima secara tunai di BSN oleh waris yang didaftarkan dalam permohonan STR. Kemudahan ini terhad kepada penerima kategori isi rumah.³

Soalan lazim itu menerangkan siapa yang boleh menuntut wang tersebut. Ia tidak menyatakan sama ada waris yang menuntut itu memilikinya seorang diri, jadi soalan pusaka tetap dijawab dengan ujian di atas. Waris yang berhadapan dengan keadaan serupa wajar bertanya terus kepada LHDN bagi mendapatkan kedudukan kes masing-masing.

Konsep hasil yang datang selepas kematian

Konsepnya mudah difahami melalui satu contoh. Ahmad menanam pokok durian. Semasa hayatnya pokok itu belum berbuah dan barulah selepas kematiannya durian itu keluar. Adakah durian itu harta pusaka? Ya.

Ulama mazhab Syafi’i menyebut contoh yang serupa. Termasuk dalam harta pusaka ialah apa yang masuk ke dalam milik seseorang selepas kematiannya kerana sebab yang dibuatnya semasa hidup, seperti buruan yang masuk ke dalam jaring yang dipasangnya semasa hidup.²

Satu perincian patut diperhatikan supaya analogi ini tidak tersalah pakai pada kes yang lain. Durian menjadi pusaka kerana POKOKNYA milik arwah, jadi hasil pokok itu mengikut pemilikan pokoknya. STR pula menjadi pusaka kerana HAKNYA sudah terbit, bukan kerana ada benda yang dimiliki.

Kedua-duanya membawa kepada kesimpulan yang sama, iaitu apa yang diusahakan ataupun dimiliki semasa hidup tetap menjadi pusaka walaupun hasilnya sampai selepas kematian. STR diusahakan arwah sendiri dengan mengisi borang serta memenuhi syarat kelayakan. Takdir kematian mendahului bayarannya, tetapi haknya sudah terbit sebelum itu. Sekiranya arwah masih hidup, sudah pasti wang itu menjadi miliknya.

Ujian yang sama bagi skim yang lain

Ujian ini dipakai bagi setiap skim dan hasilnya tidak selalu sama.

Skim yang tiada nilai terkumpul serta tiada hak yang pernah terbit semasa hayat tidak menjadi pusaka, contohnya mySalam. Skim yang mempunyai nilai terkumpul milik pencarum pula menjadi pusaka, contohnya SSPN berserta manfaat takafulnya.

Prinsip yang sama turut menjelaskan mengapa niat memberi tanpa penyerahan tidak memindahkan hak milik, seperti dalam niat hibah tapi belum serah.

Kesimpulan

Wang STR yang masuk selepas kematian dalam kes ini ialah harta pusaka, kerana haknya sudah menjadi milik arwah sebelum dia meninggal dunia. Ia perlu dibahagikan kepada waris mengikut bahagian masing-masing di bawah faraid. Sebelum dibahagi, wang itu milik bersama semua waris dan seorang waris tidak boleh membelanjakannya tanpa izin waris yang lain. Perkara ini dihuraikan dalam hukum menggunakan harta pusaka sebelum dibahagi.

Bagi keluarga yang berhadapan dengan keadaan serupa, langkah yang paling selamat ialah menyemak dengan LHDN bilakah kelayakan itu terkunci. Jawapan kepada soalan itulah yang menentukan sama ada wang tersebut pusaka ataupun bukan. Perlu diingat juga bahawa butiran skim bantuan kerajaan berubah setiap tahun, jadi semakan patut dibuat mengikut keadaan semasa.

Kredit: pandangan Tuan Haji Ahmad Termizi Abdullah dan Tuan Wan Haslim dicatat pemilik laman ini daripada perbincangan bersama mereka. Kedua-duanya berpendapat bahawa wang tersebut harta pusaka.

Allahu a’lam.