Sijil Faraid Tidak Cukup untuk Tukar Nama Geran

Pendahuluan

Ramai waris keluar dari Mahkamah Syariah dengan sijil faraid di tangan lalu terus ke pejabat tanah, menyangka nama dalam geran boleh ditukar pada hari itu juga. Mereka pulang dengan kecewa.

Sebabnya bukan kerana pegawai kaunter itu degil. Ia kerana ada pekeliling rasmi yang melarangnya dan larangan itu ditulis dengan ayat yang terang.

Artikel ini menerangkan apa yang sijil faraid sebenarnya sahkan, kenapa ia tidak boleh didaftarkan dan dokumen apa yang memang boleh menukar nama dalam geran.

Apa yang sijil faraid sebenarnya sahkan?

Sijil faraid menjawab satu soalan sahaja, iaitu siapa warisnya dan berapa bahagian masing-masing.

Had itu bukan rekaan pejabat tanah. Pekeliling Ketua Pengarah Tanah dan Galian Persekutuan Bilangan 7/2017 menjelaskan bahawa kuasa Badan Perundangan Negeri dalam hal pewarisan orang Islam terhad kepada perakuan tentang ahli waris yang berhak serta kadar bahagian mereka mengikut faraid sahaja.¹

Kedudukan itu sejajar dengan apa yang diputuskan Mahkamah Persekutuan dalam kes Latifah Mat Zin, sebagaimana yang dipetik dalam pekeliling itu. Penentuan tentang waris yang berhak dan bahagian yang berhak diwarisi hendaklah diputuskan oleh Mahkamah Syariah dan mahkamah sivil hendaklah memberi kesan kepadanya dalam surat kuasa mentadbir serta dalam pembahagian harta itu.²

Perhatikan pembahagian kerja itu. Mahkamah Syariah menetapkan kadar. Pihak lain melaksanakan pemindahan.

Kenapa pejabat tanah tidak boleh mendaftarkannya?

Pekeliling 7/2017 menyatakan masalahnya secara terus. Terdapat keadaan peguam ataupun waris mengemukakan perintah, sijil ataupun perakuan faraid kepada Pendaftar bagi tujuan pendaftaran turun milik dan pekeliling itu menyebut amalan tersebut tidak selaras dengan undang-undang.¹

Arahannya pula tanpa berselindung.

Pendaftar Hakmilik atau Pentadbir Tanah tidak boleh mendaftarkan turun milik berdasarkan Perintah, Sijil atau Perakuan Faraid yang diterima daripada mana-mana pihak.¹

Sebabnya terletak pada peruntukan yang mengikat Pendaftar. Dalam pendaftaran turun milik akibat kematian, dia hanya boleh bertindak atas dua perkara. Pertama, permohonan di bawah seksyen 346 Kanun Tanah Negara yang mesti disertakan geran probet ataupun surat kuasa mentadbir. Kedua, perintah pembahagian di bawah Akta 98 yang sudah dimuktamadkan, iaitu seksyen 348.¹³

Sijil faraid bukan salah satu daripada kedua-duanya. Maka Pendaftar tiada peruntukan yang membolehkannya bertindak dan pekeliling itu mengarahkannya supaya memaklumkan pihak berkenaan agar mendapatkan perintah pembahagian ataupun surat kuasa mentadbir daripada Pejabat Pembahagian Pusaka atau Mahkamah Tinggi.¹

Dua dokumen yang memang boleh menukar nama

Yang menukar nama dalam geran ada dua jenis sahaja dan pilihannya bergantung kepada laluan yang diambil keluarga.

Bagi harta yang diuruskan di Pejabat Pembahagian Pusaka, dokumennya perintah pembahagian. Apabila ia muktamad, Pendaftar wajib memberi kesan kepadanya dengan mengendorskan memorial pada dokumen hakmilik daftar.³ Perjalanan mendapatkannya dihuraikan dalam artikel cara pengurusan pusaka di Pejabat Pusaka Kecil.

Bagi harta yang diuruskan di Mahkamah Tinggi Sivil, dokumennya geran probet apabila ada wasiat, ataupun surat kuasa mentadbir apabila tiada wasiat. Wakil diri itu perlu didaftarkan dahulu sebelum dia boleh berurus niaga ke atas tanah tersebut.³

Perbezaan antara mekanisme turun milik dengan pindah milik pula dihuraikan dalam artikel perbezaan turun milik dengan pindah milik.

Keputusan mahkamah yang mendasari kedudukan ini

Pekeliling itu tidak berdiri sendiri. Ia memetik tiga keputusan mahkamah dan ketiga-tiganya menunjuk ke arah yang sama.²

Dalam kes Jumaaton lwn. Raja Hizaruddin, Mahkamah Rayuan Syariah Wilayah Persekutuan memutuskan bahawa Mahkamah Syariah tidak mempunyai bidang kuasa dalam perkara probet. Mahkamah itu juga menyatakan bahawa seorang waris tiada apa-apa kepentingan dalam harta yang dikatakan harta pusaka selama pentadbiran pusaka itu belum selesai.

Dalam kes In the Estate of Tunku Abdul Rahman Putra, Mahkamah Tinggi memutuskan bahawa bidang kuasa atas perkara probet dan pentadbiran diberikan kepada Mahkamah Tinggi Sivil dan bukan kepada Mahkamah Syariah.

Dalam kes Latifah Mat Zin, Mahkamah Persekutuan meletakkan susunannya dengan kemas, iaitu Mahkamah Syariah menentukan waris serta bahagian dan mahkamah sivil memberi kesan kepadanya melalui surat kuasa mentadbir.

Ketiga-tiganya membawa satu prinsip yang sama. Kedua-dua mahkamah ada kerjanya dan kerja satu pihak tidak boleh diambil alih oleh pihak yang lain.

Kedudukan yang sama diulang pada 2026

Sesiapa yang menyangka pekeliling 2017 itu sudah lapuk perlu tahu bahawa ia diulang semula baru-baru ini.

Surat Edaran Ketua Pengarah Tanah dan Galian Persekutuan Bilangan 1/2026 bertarikh 29 Januari 2026 menegaskan bahawa Pendaftar mempunyai kewajipan statutori memberi kesan kepada perintah Mahkamah Tinggi Syariah, tetapi meletakkan dua had.⁴

Had pertama, perintah Mahkamah Syariah berkaitan probet dan surat kuasa mentadbir yang dikeluarkan berhubung suatu kematian tidak boleh didaftarkan, kerana kuasa itu bidang kuasa Persekutuan.⁴

Had kedua, sijil ataupun perakuan faraid juga tidak boleh didaftarkan oleh Pendaftar atau Pentadbir Tanah dan surat edaran itu merujuk terus kepada pekeliling 2017.⁴

Jadi kedudukan itu bukan amalan lama yang sudah berubah. Ia kedudukan semasa.

Jadi bilakah sijil faraid diperlukan?

Soalan ini patut ditanya, kerana artikel ini bukan bermaksud sijil faraid itu tidak berguna.

Perkara pertama yang perlu diketahui ialah ia tidak semestinya diperlukan dalam setiap kes pusaka kecil. Subseksyen 12(7) Akta 98 mewajibkan Pegawai Pembahagian Pusaka sendiri memutuskan siapa benefisiarinya dan berapa kadar bahagian masing-masing semasa perbicaraan.⁵ Ertinya penentuan itu memang sebahagian daripada kerja pegawai tersebut.

Sijil faraid menjadi berguna apabila penentuan itu tidak semudah biasa, contohnya apabila waris berselisih tentang siapa yang berhak, apabila susunan keluarga rumit, ataupun apabila pegawai sendiri memintanya. Ia juga diminta oleh sesetengah institusi lain dalam urusan harta alih.

Yang perlu dielakkan hanyalah satu salah faham, iaitu menyangka sijil itu dokumen pemindahan. Ia keterangan tentang hak, bukan arahan kepada Pendaftar.

Kesimpulan

Sijil faraid menjawab soalan siapa dan berapa. Ia tidak menjawab soalan bagaimana harta itu berpindah nama dan pekeliling rasmi melarang Pendaftar mendaftarkan turun milik berdasarkannya.

Keluarga yang sudah memegang sijil faraid belum selesai urusannya. Langkah seterusnya ialah mendapatkan perintah pembahagian daripada Pejabat Pembahagian Pusaka, ataupun surat kuasa mentadbir daripada Mahkamah Tinggi, mengikut jenis dan nilai harta yang ditinggalkan.

Memahami pembahagian kerja ini menjimatkan banyak masa. Ia mengelakkan waris daripada berulang-alik ke kaunter yang memang tidak mempunyai kuasa untuk menolong mereka.