Borang-Borang di Bawah Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955

Pendahuluan

Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 mengawal selia pembahagian harta pusaka kecil, iaitu pusaka yang nilainya tidak melebihi lima juta ringgit.¹

Urusannya dikendalikan oleh Pejabat Pembahagian Pusaka di bawah Jabatan Ketua Pengarah Tanah dan Galian.¹³ Pejabat yang betul bagi setiap negeri disenaraikan dalam artikel senarai unit pembahagian pusaka mengikut negeri.

Senarai di bawah menyusun borang mengikut peringkat urusan, bukan mengikut abjad, kerana itulah cara waris menemuinya dalam kehidupan sebenar.

Satu perkara perlu dinyatakan dengan jujur di hadapan. Huruf borang seperti DDA, DDB, FA dan HH datang daripada Peraturan-Peraturan Harta Pusaka Kecil (Pembahagian), bukan daripada akta itu sendiri. Pindaan terkini kepada peraturan itu ialah P.U. (A) 194/2024 yang disiarkan pada 12 Julai 2024, iaitu tiga hari sebelum Akta A1643 berkuat kuasa.² Pindaan itu sendiri berkuat kuasa pada 15 Julai 2024.³

Teks penuh pindaan itu kini sudah dibaca terus. Perenggan 24nya memotong sembilan borang daripada Jadual Pertama, menggantikan dua puluh borang dan menambah tiga borang baharu, iaitu Borang DDB, Borang DDC dan Borang FA.³ Setiap borang di bawah disemak pada tajuk rasminya dalam jadual itu. Tajuk rasmi itu ditulis dalam bahasa Inggeris, jadi nama Melayu yang dipakai di kaunter diambil daripada dokumen rasmi JKPTG apabila ada, seperti bagi Borang A, Borang D, Borang DDA, Borang P dan Borang S.⁴⁵

Peringkat memulakan permohonan

Borang A – Petisyen Di Bawah Seksyen 8 (Permohonan Baru)

Inilah borang yang memulakan segalanya. Ia difailkan oleh waris ataupun pihak lain yang disenaraikan dalam perenggan 2 borang itu, iaitu pemiutang, pembeli, Perbadanan, Majlis, penjaga atau sahabat wakil, untuk memohon pembahagian di bawah seksyen 8.⁶⁷

Borang itu menyenaraikan ketujuh-tujuhnya tanpa syarat. Lafaz subseksyen 8(1) pula meletakkan Perbadanan, Majlis, penjaga dan sahabat wakil di belakang frasa dalam keadaan yang disebut dalam subseksyen 18(1).⁶ Amalan pejabat belum disahkan, jadi rujuk pejabat pusaka sebelum memfailkan atas sifat itu. Bagi Majlis, peruntukan itu hanya terpakai di negeri yang tarikhnya sudah diwartakan Menteri.⁶

Borang itu meminta tarikh kematian, nama bapa dan ibu si mati serta sama ada mereka masih hidup, kemudian senarai balu atau duda dan waris terdekat berserta hubungan masing-masing. Selepas itu disenaraikan harta tak alih, harta alih, hutang orang lain kepada si mati dan hutang si mati kepada orang lain. Pempetisyen juga mengakui bahawa si mati dan dirinya tidak pernah diisytiharkan bankrap dan bahawa setakat pengetahuannya tiada permohonan terdahulu bagi pusaka itu.¹¹

Perlu diingat bahawa pindaan tahun 2024 menghendaki pempetisyen menyerahkan kepada pegawai, selain dokumen hakmilik keluaran, dokumen sokongan lain dalam milikan atau kawalannya yang membuktikan pernyataan dalam petisyen. Jadi mengisi borang sahaja tidak memadai.⁸ Pindaan itu mengubah beberapa perkara lain juga dan kesemuanya dihimpunkan dalam pindaan Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955.

Borang D – Notis Petisyen dan Pendengaran (Seksyen 8)

Notis pendengaran yang dikeluarkan pegawai kepada pempetisyen sekurang-kurangnya tujuh hari sebelum tarikh pendengaran. Pempetisyen sendiri kemudian menyampaikan salinannya kepada semua orang yang dinamakan dalam petisyen, sama ada dengan tangan, pos ataupun komunikasi elektronik.³

Ia mengandungi tempat, tarikh dan masa pendengaran. Ia juga menyatakan bahawa semua orang yang mendakwa berkepentingan dalam pusaka itu dikehendaki hadir. Sesiapa yang hendak membantah petisyen boleh mengemukakan bantahan bertulis kepada pegawai sebelum tarikh itu.¹¹

Borang DDB – Notis Panggilan Hadir Inkuiri

Notis untuk hadir sesi inkuiri.

Peraturan 3C membenarkan pegawai mengadakan inkuiri selepas menerima petisyen, permohonan ataupun permohonan berikutnya, bagi mengesahkan apa-apa maklumat atau dokumen yang berkaitan dengannya. Notis inkuiri dalam Borang DDB dikeluarkan tidak kurang daripada tujuh hari dari tarikh itu. Orang yang dinamakan dalam notis terikat di sisi undang-undang untuk hadir.¹¹

Borang DDA – Surat Persetujuan

Digunakan apabila seseorang waris tidak dapat hadir pada hari pembicaraan.⁵ Dalam borang itu waris menyatakan persetujuannya supaya harta dibahagikan mengikut satu daripada tiga pilihan yang ditanda dan diparafnya, iaitu mengikut faraid (atau Akta 300 bagi bukan Islam), mengikut muafakat seperti dalam jadual yang dilampirkan, ataupun menyerahkan seluruh bahagiannya kepada seorang yang dinamakan.¹¹

Borang itu juga mengandungi pengakuan bahawa ia bukan untuk melantik wakil semasa pendengaran ataupun melantik pentadbir. Penandatangan juga mengaku memahami sepenuhnya implikasi persetujuannya.¹¹ Jadi waris yang menandatanganinya perlu faham bahawa pilihan itulah yang dikemukakan bagi pihaknya walaupun dia tidak berada di dalam bilik pendengaran.

Borang DDC – Permohonan Untuk Pembahagian Terus

Permohonan bertulis melalui akuan berkanun untuk pembahagian ringkas harta alih bernilai tidak melebihi RM600,000, ataupun untuk membatalkan pemegang amanah yang dilantik dalam petisyen atau permohonan terdahulu kerana kanak-kanak itu sudah dewasa.³

Angka RM600,000 itu sepadan dengan peruntukan yang baharu. Seksyen 8b yang dimasukkan pada tahun 2024 memberi pembahagian ringkas apabila petisyen mengandungi harta alih sahaja dan nilainya tidak melebihi enam ratus ribu ringgit dan subseksyen 8b(3) menyatakan petisyen itu tidak perlu dibicarakan.¹

Bagi keluarga yang hartanya wang simpanan dan kenderaan sahaja, inilah jalan yang paling pantas. Syarat serta had laluan itu dihuraikan sepenuhnya dalam artikel pembahagian ringkas di bawah seksyen 8B.

Peringkat menentukan bidang kuasa

Borang B – Notis Permohonan dan Notis Pengeluaran Geran

Borang B bukan borang yang memindahkan kes ke Mahkamah Tinggi. Ia notis yang diisi oleh pegawai sendiri dan ia mempunyai dua bahagian.³

Bahagian I ialah notis permohonan kepada Pejabat Pendaftaran Utama Mahkamah Tinggi. Pegawai melengkapkannya sebaik sahaja petisyen diterima, supaya carian dibuat bagi pusaka si mati. Bahagian II pula notis bahawa perintah pembahagian ataupun surat kuasa mentadbir sudah dikeluarkan.³

Borang C – Sijil Hasil Carian Pendaftar Mahkamah Tinggi

Borang C ialah jawapan kepada Borang B. Pendaftar Mahkamah Tinggi di Kuala Lumpur ataupun Kuching memperakui hasil carian rekod permohonan probet, surat kuasa mentadbir dan pembahagian yang dibuat selepas 1 April 1946, iaitu sama ada pernah ada permohonan bagi pusaka si mati ataupun tidak. Pendaftar perlu memperakuinya dalam tempoh sebulan. Jika tidak, pegawai boleh terus mengeluarkan notis pendengaran.³

Hasil carian itu menentukan nasib petisyen. Jika sudah ada permohonan terdahulu, pegawai membatalkan petisyen itu dan memaklumkan pempetisyen. Jika tiada, notis pendengaran dalam Borang D dikeluarkan.³ Dengan cara itu pusaka yang sama tidak diuruskan dua kali.

Borang I – Perintah Pindah ke Mahkamah Tinggi

Dikeluarkan apabila pegawai mendapati pusaka itu bukan harta pusaka kecil, contohnya apabila nilai harta melebihi lima juta ringgit. Pegawai memindahkan petisyen itu kepada Pendaftar Mahkamah Tinggi melalui perintah dalam Borang I di bawah subseksyen 8(7).³

Perlu dicatat bahawa perjalanan itu berlaku pada kedua-dua arah. Seksyen 7(1) menghendaki Pendaftar Mahkamah Tinggi memindahkan petisyen surat kuasa mentadbir kepada Pegawai Pembahagian Pusaka apabila dia berpuas hati bahawa harta itu sebenarnya harta pusaka kecil.⁶

Jadi keluarga yang tersilap memfailkan di Mahkamah Tinggi tidak semestinya perlu memulakan segalanya semula.

Pemindahan ke pejabat pusaka di negeri lain pula melalui dua borang yang berlainan. Pegawai memohon kepada Presiden Pembahagian Pusaka melalui Borang Q lalu perintah pindah dikeluarkan dalam Borang R.³

Peringkat melindungi waris yang lemah

Borang H – Pelantikan Penjaga (Guardian)

Digunakan apabila ada waris yang belum dewasa ataupun tidak sempurna akal, sehingga seorang penjaga perlu dilantik untuk mewakilinya sepanjang prosiding.⁶

Pindaan 2024 menambah satu kategori yang baharu, iaitu pesakit. Seorang waris tunggal yang menghidap sakit berat, cedera parah ataupun terlantar sehingga tidak dapat menghadiri prosiding kini boleh diwakili oleh seorang sahabat wakil (next friend) dan bukan penjaga.¹ Borang H yang baharu dipakai bagi kedua-dua pelantikan itu.³

Perbezaan istilah itu bukan perkara remeh, kerana ia membezakan antara orang yang tidak berkeupayaan di sisi undang-undang dengan orang yang berkeupayaan tetapi tidak berdaya hadir.

Borang HH – Perintah Memasukkan Kaveat Pendaftar

Borang HH bukan borang yang dipakai sesiapa untuk menyekat pindah milik apabila timbul pertikaian. Tajuk rasminya Order for Entry of a Caveat under Subsection 13(2). Ia perintah pegawai kepada Pendaftar Hakmilik ataupun Pentadbir Tanah supaya memasukkan kaveat Pendaftar bagi melindungi kepentingan waris yang belum dewasa ataupun tidak sempurna akal.³

Kaveat itu dimasukkan apabila pegawai mengarahkan bahagian waris yang belum dewasa didaftarkan atas nama pemegang amanah. Seksyen 13(2) mewajibkan kaveat dimasukkan bagi melindungi kepentingan waris itu sepanjang tempoh dia belum dewasa.⁶

Selagi kaveat itu ada, tanah ataupun kepentingan itu tidak boleh dipindah milik, diserah hak ataupun dilupuskan tanpa perintah pegawai ataupun perintah Mahkamah Tinggi terlebih dahulu.³ Apabila waris itu sudah dewasa, kaveat itu ditarik balik melalui permohonan berikutnya dalam Borang P yang dihuraikan di bawah.

Peringkat pertikaian sampingan

Kadang-kadang pendengaran tidak dapat diteruskan kerana timbul pertikaian tentang hak dan kepentingan dalam harta si mati. Peraturan menamakannya pertikaian sampingan di bawah seksyen 14 dan tiga borang dipakai bagi memutuskannya.³

Borang L – Sijil Pertikaian Sampingan

Tajuk rasminya Certificate of Collateral Dispute under Section 14. Melalui borang ini pegawai memperakui bahawa demi keadilan, sesuatu pertikaian sampingan perlu ataupun wajar diputuskan dahulu sebelum perintah dibuat bagi pusaka itu.³

Borang M – Notis Pendengaran Pertikaian Sampingan

Notis kepada pihak yang bertikai, yang menghendaki mereka hadir pada tarikh, masa dan tempat yang dinyatakan bagi pendengaran serta penentuan pertikaian itu.³

Borang N – Perintah Pertikaian Sampingan

Borang N bukan borang bantahan ataupun kaveat. Tajuk rasminya Order of Collateral Dispute under Section 14, iaitu perintah pegawai yang memutuskan pertikaian itu.³

Selepas pertikaian diputuskan, pegawai meneruskan dengan perintah pembahagian dalam Borang E, surat kuasa mentadbir dalam Borang F ataupun perintah permohonan berikutnya dalam Borang T.³

Peringkat perintah dikeluarkan

Borang E – Perintah Pembahagian (Seksyen 13)

Dokumen rasmi yang menyatakan cara harta dibahagikan, sama ada mengikut faraid ataupun mengikut persetujuan waris yang direkodkan.⁶

Borang F – Surat Kuasa Mentadbir (Seksyen 13)

Dikeluarkan kepada orang yang dilantik untuk mentadbir harta pusaka.

Seksyen 13(4) memberi kuasa kepada pegawai mengeluarkannya sama ada menggantikan perintah pembahagian ataupun sebagai tambahan kepadanya.⁶ Perbezaan itu penting, kerana surat kuasa mentadbir memberi kuasa menguruskan, manakala perintah pembahagian menetapkan hak.

Borang FA – Surat Kuasa Mentadbir Sementara (Seksyen 8C)

Borang FA ialah borang baharu yang ditambah pada tahun 2024. Tajuk rasminya Letter of Administration Pendente Lite under Section 8C, iaitu surat kuasa mentadbir sementara yang diberi sementara menunggu perintah pembahagian.³

Pempetisyen ataupun mana-mana waris boleh memohonnya secara bertulis pada bila-bila masa sebelum perintah pembahagian dikeluarkan. Tujuannya satu sahaja, iaitu mendapatkan maklumat tentang aset si mati daripada mana-mana orang ataupun agensi. Surat kuasa itu sah selama tiga bulan dari tarikh ia diberi. Inventori harta juga perlu diserahkan kepada pegawai dalam tempoh tiga bulan itu.³

Kuasanya terhad. Seksyen 8C menetapkan pentadbir yang dilantik begitu tidak berkuasa membahagikan pusaka dan dia tertakluk kepada kawalan serta arahan pegawai.⁹ Fi perintahnya RM50.³ Perbezaannya dengan Borang F dihuraikan dalam artikel Borang FA tidak sama dengan Borang F.

Peringkat selepas perintah

Borang P – Permohonan Berikutnya (Seksyen 17)

Ramai menyangka borang ini hanya untuk harta yang tertinggal. Skop seksyen 17 jauh lebih luas daripada itu. Lima tujuan yang tercetak pada borang itu, berserta contoh yang sudah diisi, ada dalam Borang P pusaka kecil, untuk apa dan cara mengisinya.

Seksyen 17(1) membenarkan permohonan berikutnya apabila perlu melantik pemegang amanah yang baharu, melantik pentadbir yang baharu, membuat apa-apa perintah lain ataupun perintah lanjut, ataupun menarik balik kaveat.⁶

Dua peruntukan di bawahnya wajar diketahui setiap waris.

Seksyen 17(2) terpakai apabila seorang waris yang dahulunya kanak-kanak sudah mencapai umur dewasa. Pegawai boleh sama ada meminta Pentadbir Tanah ataupun Pendaftar Hakmilik menarik balik kaveat supaya pemegang amanah boleh memindahkan kepentingan itu ataupun membuat perintah memindahkan kepentingan itu terus daripada pemegang amanah kepada waris sebagai tuan punya.⁶¹ Sebelum 15 Julai 2024 pegawai sendiri yang menarik balik kaveat itu. Pindaan yang sama meluaskannya kepada orang yang telah diperakui oleh Pegawai Perubatan Kerajaan sebagai tidak lagi tidak sempurna akal.¹

Seksyen 17(3) pula yang paling jarang diketahui. Pegawai boleh, atas apa-apa sebab yang difikirkannya patut dan pada bila-bila masa, membatalkan pelantikan pentadbir, sama ada atas usulnya sendiri ataupun atas permohonan mana-mana waris ataupun pemiutang. Dia juga boleh memerintahkan pentadbir memfailkan akaun.⁶

Waris yang berdepan dengan pentadbir yang tidak amanah perlu tahu bahawa pintu ini terbuka.

Borang S – Notis Pendengaran Permohonan Berikutnya

Memaklumkan semua pihak tentang tarikh pendengaran bagi permohonan tambahan yang difailkan melalui Borang P.⁵

Borang T – Perintah Permohonan Berikutnya (Seksyen 17)

Tajuk rasmi Borang T ialah Order of Subsequent Application under Section 17. Ia sering disebut perintah pembahagian tambahan, tetapi pembahagian tambahan hanya satu daripada kegunaannya.³

Borang T dikeluarkan dalam tiga keadaan. Pertama, pada penghujung pendengaran permohonan berikutnya yang difailkan melalui Borang P. Kedua, selepas pembahagian ringkas bagi permohonan berikutnya di bawah seksyen 8B. Ketiga, selepas pertikaian sampingan diputuskan.³

Isinya menyatakan bahawa permohonan telah dibuat bagi suatu perintah lanjut dalam guaman yang sama. Selepas perkataan hereby order that, borang itu kosong untuk diisi pegawai mengikut apa yang dipohon.³ Maka Borang T boleh membawa apa-apa perintah yang dipohon melalui Borang P, iaitu membatalkan pemegang amanah ataupun pentadbir, melantik yang baharu, menarik balik kaveat, membahagikan harta yang tidak diisytiharkan dalam petisyen asal ataupun apa-apa perintah lanjut.³ Huraian penuhnya ada dalam artikel Borang T, Borang E dan Borang F.

Membetulkan kesilapan pada perintah

Perlu dibezakan antara perubahan dengan pembetulan. Seksyen 16a yang dimasukkan pada tahun 2024 membenarkan Pegawai Pembahagian Pusaka membetulkan kesilapan tulisan pada perintah, lalu perintah yang dibetulkan itu disampaikan kepada pemohon. Apa-apa pindaan selain kesilapan tulisan pula hanya boleh dibuat mengikut peraturan yang dibuat oleh Menteri.¹

Peraturan itu kini ada. Perintah yang tidak dapat didaftarkan ataupun dilaksanakan boleh dipinda oleh pegawai dengan kelulusan Presiden Pembahagian Pusaka terlebih dahulu di bawah peraturan 12A.³

Maknanya nama yang tersalah eja boleh dibetulkan dengan mudah, sedangkan mengubah bahagian bukan perkara yang mudah.

Borang 5DK – Geran Mukim (Jadual Keempat Belas)

Satu pembetulan perlu dibuat di sini.

Borang 5DK bukan borang pemindahan nama. Ia dokumen hakmilik itu sendiri. Kanun Tanah Negara menyatakan bahawa Geran Mukim ialah dokumen hakmilik daftar dalam Borang 5d, iaitu bentuk hakmilik Pejabat Tanah bagi tanah yang dipegang selama-lamanya.¹⁰ Huruf K di hujungnya menandakan dokumen hakmilik bercetak komputer di bawah Sistem Pendaftaran Tanah Berkomputer dalam Jadual Keempat Belas kanun itu.¹²

Perkara yang berlaku selepas perintah pembahagian ialah perintah itu didaftarkan pada hakmilik di Pejabat Tanah, lalu nama waris muncul pada dokumen hakmilik seperti Borang 5DK. Sejak 15 Julai 2024 pempetisyen sendiri yang mengatur pendaftaran perintah itu setakat ia berkaitan tanah.¹⁴ Pendaftar pula wajib melaksanakan perintah pembahagian yang sudah muktamad dengan mengendorskan memorial perpindahan pada dokumen hakmilik daftar.¹⁵

Jadi borang itu hasilnya, bukan alatnya.

Peringkat rayuan ke mahkamah

Mana-mana pihak yang tidak berpuas hati dengan perintah, keputusan ataupun tindakan pegawai pusaka boleh merayu ke Mahkamah Tinggi. Pilihan lain sebelum dan selepas perintah dibuat dihuraikan dalam tidak setuju keputusan bicara pusaka kecil.

Satu angka perlu diingat. Seksyen 29(1) kini menghendaki rayuan difailkan dalam tempoh tiga puluh hari dari tarikh perintah, keputusan ataupun tindakan itu dibuat.¹ Sebelum pindaan 2024, subseksyen itu tidak menyebut sebarang tempoh.

Cara merayu juga berubah. Subseksyen 29(2) yang baharu menetapkan prosedur rayuan itu tertakluk kepada kaedah-kaedah mahkamah yang terpakai di Mahkamah Tinggi.⁹ Borang K1, K2 dan K3 yang dahulunya dipakai bagi rayuan pula sudah dipotong daripada Jadual Pertama peraturan berkuat kuasa 15 Julai 2024.³ Maka rayuan kini difailkan mengikut prosedur Mahkamah Tinggi dan bukan lagi melalui borang pejabat pusaka.

Rayuan yang sudah dibuat sebelum pindaan itu berkuat kuasa diteruskan seolah-olah seksyen 29 tidak dipinda.⁹

Kesimpulan

Borang hanyalah permukaan. Yang menentukan hak waris ialah seksyen yang berada di belakang setiap borang itu.

Borang A membawa kepada seksyen 8. Borang E dan Borang F membawa kepada seksyen 13. Borang P membuka seksyen 17, iaitu seksyen yang paling luas kuasanya dan paling kurang difahami. Rayuan pula terikat kepada tempoh tiga puluh hari di bawah seksyen 29 dan tidak lagi melalui Borang K1.

Waris yang memahami seksyen di sebalik borang akan tahu apa yang boleh dipohonnya. Waris yang hanya menghafal huruf borang akan terhenti pada apa yang diberitahu di kaunter.

Perbezaan antara pejabat persekutuan dengan pejabat negeri yang terlibat dalam urusan ini dihuraikan dalam apa beza JKPTG dengan PTG, manakala takrif harta pusaka kecil pula ada dalam seksyen 2 Akta 98.

Allahu a’lam.