Saya Abu Nuha Nuwairah, Perunding Pewarisan Wasiyyah Shoppe Berhad sejak tahun 2022. Saya juga merupakan lepasan syariah daripada Universiti Islam Imam Muhammad ibn Saud, Riyadh. Insya Allah, saya boleh bantu tuan puan berkaitan dengan pewarisan.
Isi Kandungan
Pengenalan
Salah satu cabaran besar dalam pengurusan pusaka kecil ialah apabila waris yang telah lanjut usia dan mengalami nyanyuk (dementia) tiba-tiba menarik balik persetujuan pembahagian yang telah ditandatangani sebelum ini.
Walaupun secara zahirnya mereka menandatangani borang DDA (borang persetujuan), isu keabsahan (validity) timbul apabila kebolehan mental mereka dipersoalkan.
Persoalannya, adakah persetujuan itu masih sah dari sudut undang-undang dan Syariah?
Asas Isu: Konsep Keupayaan Mental Dalam Akta 98
Menurut Seksyen 10 Akta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 [Akta 98], pegawai pusaka mempunyai kuasa melantik penjaga bagi mana-mana waris yang “tidak sempurna akal” atau tidak berkeupayaan mengurus hal sendiri.
Namun, undang-undang tidak memberi definisi teknikal terhadap tahap “nyanyuk” yang menyebabkan tafsiran dan bukti bergantung kepada laporan perubatan dan pemerhatian pegawai semasa perbicaraan.
Kajian Kes: Waris Nyanyuk Menarik Balik Persetujuan
Dalam satu kes yang dikongsikan oleh pegawai berpengalaman, seorang ibu berusia lebih 80 tahun menandatangani DDA bersama anak-anak lain. Setelah dua tahun, beliau mendakwa tidak pernah bersetuju menyerahkan bahagian dan menafikan tandatangannya, walaupun dokumen asal disimpan di Pejabat Pusaka.
Pegawai mendapati ibu tersebut sudah disahkan mengalami dementia ringan, tetapi semasa bicara dahulu, beliau masih mampu berbual dan memberi jawapan waras.
Akhirnya, pegawai memutuskan bahawa persetujuan kekal sah, kerana:
- Dokumen ditandatangani di hadapan pegawai;
- Tiada unsur paksaan atau tipu daya;
- Laporan perubatan ketika itu tidak menunjukkan kehilangan keupayaan mental.
Kes ini menjadi contoh penting bahawa masa dan keadaan semasa tandatangan dibuat adalah faktor utama menentukan kesahan persetujuan.
Risiko Utama Penarikan Balik
Terdapat tiga bentuk risiko yang sering timbul:
| Jenis Risiko | Kesan |
|---|---|
| Nyanyuk progresif (dementia awal) | Waris boleh mendakwa tidak faham isi DDA walaupun sudah tandatangan. |
| Tiada saksi rasmi semasa tandatangan | DDA boleh dipertikai kerana tiada bukti kebolehan mental semasa. |
| Tandatangan dibuat di rumah tanpa pengesahan pegawai | Risiko tinggi untuk dicabar di mahkamah kerana tidak disahkan secara formal. |
“Pegawai perlu membezakan antara waris yang tua dan waris yang tidak sedar kerana kedua-dua keadaan yang berbeza implikasinya.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Pencegahan: Langkah Dokumentari & Operasi
Untuk mengelakkan pertikaian masa depan, beberapa langkah pencegahan perlu diambil oleh pemudah cara dan pegawai:
Pertama, dapatkan laporan perubatan ringkas.
Sebelum sesi tandatangan, pastikan ada laporan doktor yang menyatakan sama ada waris masih waras atau mengalami dementia.
Kedua, tandatangan di hadapan pegawai atau Pesuruhjaya Sumpah.
Elakkan tandatangan di rumah tanpa saksi rasmi.
Tandatangan di hadapan pegawai menutup ruang dakwaan “tidak tahu” atau “tidak faham.”
Ketiga, sediakan nota pemerhatian.
Pegawai digalakkan mencatat ringkas keadaan waris ketika menandatangani — contohnya:
“Waris kelihatan sedar, mampu menjawab soalan dengan jelas, faham maksud DDA.”
Catatan sebegini boleh menjadi bukti penyokong (corroborative evidence) jika waris menafikan kemudian.
Keempat, sertakan saksi bebas.
Selain ahli keluarga, seorang saksi neutral (cth. jiran, pegawai masjid) boleh membantu mengesahkan bahawa waris benar-benar faham isi persetujuan.
Prinsip Syariah: “Ar-Ridha” (Kerelaan) dan “Aql” (Kewarasan)
Dari perspektif Syariah, kontrak atau persetujuan hanya sah apabila pihak yang terlibat mempunyai ‘aql’ (kewarasan) dan ‘ridha’ (kerelaan).
Jika salah satu tiada, maka kontrak itu fasid (tidak sempurna) atau batal.
“Apabila akal hilang, redha pun hilang. Maka akad tidak boleh berdiri atas ketidaktahuan.”
Namun, jika semasa akad dibuat seseorang masih waras, maka persetujuan itu kekal sah walaupun kemudian dia hilang ingatan.
Kesimpulan
Penarikan balik persetujuan oleh waris nyanyuk bukan sahaja menimbulkan konflik keluarga, tetapi juga boleh melambatkan penyelesaian pusaka selama bertahun-tahun.
Oleh itu, penekanan mesti diberikan kepada proses pencegahan, bukan pembetulan selepas pertikaian timbul.
“Dokumentasi yang baik bukan untuk hari ini, tapi untuk pertikaian yang belum datang.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan