Saya Abu Nuha Nuwairah, Perunding Pewarisan Wasiyyah Shoppe Berhad sejak tahun 2022. Saya juga merupakan lepasan syariah daripada Universiti Islam Imam Muhammad ibn Saud, Riyadh. Insya Allah, saya boleh bantu tuan puan berkaitan dengan pewarisan.
Isi Kandungan
Pengenalan
Dalam konteks pembahagian pusaka kecil, situasi di mana terdapat waris bawah umur (minor) sering menuntut perhatian khusus. Apabila proses tebus bahagian dilakukan — contohnya apabila salah seorang waris ingin mengekalkan harta dan membayar bahagian waris lain — timbul persoalan besar:
Apakah bahagian waris minor boleh ditebus? Dan jika boleh, apakah nilai tebusan mesti sama, atau perlu lebih menguntungkan kepada waris minor?
“Apabila kita bercakap tentang hak anak bawah umur, prinsip asasnya mudah. Hak mereka mesti dilindungi, bukan dirunding.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Asas Perundangan & Prinsip Perlindungan
Mengikut Akta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 [Akta 98], seorang pegawai tidak boleh menyerahkan atau mengurangkan bahagian waris minor tanpa perlindungan tertentu.
Peruntukan Seksyen 10 dan Seksyen 17 membolehkan pegawai:
- Melantik penjaga atau pemegang amanah untuk mengurus bahagian minor;
- Menahan bahagian tersebut dalam bentuk amanah (trust fund) sehingga mereka mencapai umur 18 tahun.
Namun, jika berlaku tebus bahagian, pegawai wajib memastikan nilai yang diterima tidak kurang daripada nilai sebenar bahagian faraid minor, malah lebih menguntungkan jika melibatkan tempoh penangguhan.
Prinsip “Setara Atau Lebih Menguntungkan”
Prinsip ini muncul daripada dua asas penting:
Pertama, prinsip Maṣlaḥah (kemaslahatan) dalam hukum Islam — menjaga hak anak yatim dan golongan lemah.
Kedua, prinsip fiduciary duty (amanah) dalam undang-undang sivil — pentadbir bertanggungjawab melindungi kepentingan pihak yang tidak berkeupayaan.
Oleh itu, pegawai pusaka tidak boleh membenarkan tebus bahagian minor pada nilai yang sama rata sahaja, sebaliknya mesti mempertimbangkan:
- Faktor masa (nilai wang akan susut jika ditahan lama),
- Risiko inflasi, dan
- Keuntungan relatif yang boleh dinikmati oleh pihak penebus.
“Kalau anak bawah umur tunggu 10 tahun baru dapat duit, nilai RM10,000 hari ini mungkin tinggal separuh. Jadi mesti beri pampasan tambahan untuk adil.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Kaedah Penentuan Nilai Tebusan
Dalam kes yang melibatkan waris minor, pegawai biasanya akan:
- Mendapatkan penilaian pasaran semasa (JPPH) bagi menentukan nilai harta.
- Menentukan bahagian faraid minor mengikut nilai sebenar.
- Menambah margin keuntungan (contohnya 5–10%) untuk menampung masa dan risiko pegangan amanah.
Nilai ini kemudian akan dimasukkan dalam dokumen rasmi seperti:
- Cadangan Pembahagian,
- Borang DDA (Persetujuan Tebus Bahagian), dan
- Surat Akuan Pegangan Amanah.
Mekanisme Tebus Bahagian Minor
Secara amalan, terdapat dua pendekatan utama:
| Kaedah | Penerangan | Contoh Situasi |
|---|---|---|
| Bayaran Tebus kepada Amanah Raya / MAIN | Nilai bahagian minor dibayar terus ke akaun amanah rasmi. | Rumah pusaka RM300,000. Bahagian minor RM50,000 dibayar ke Amanah Raya. |
| Pegangan Amanah oleh Penjaga (Guardian) | Penjaga dilantik untuk pegang bahagian minor, tertakluk pada akuan sumpah. | Penjaga sah menandatangani aku janji tidak menggunakan wang kecuali untuk keperluan anak. |
Pegawai hanya akan meluluskan penebusan jika mekanisme bayaran jelas, boleh diaudit, dan dilindungi oleh akuan bersumpah.
Isu Keadilan & Amalan Tidak Wajar
Beberapa amalan yang sering menimbulkan risiko ketidakadilan:
- Waris dewasa menebus bahagian minor pada harga rendah atas alasan keluarga;
- Bayaran tidak diserahkan kepada penjaga yang sah;
- Tiada bukti transaksi (dibayar tunai tanpa resit);
- Nilai tidak dikemas kini walaupun penangguhan berlaku bertahun-tahun.
Pegawai perlu bertegas bahawa setiap tebus bahagian minor mesti disahkan secara rasmi dan disokong oleh dokumen bukti bayaran.
“Kita bukan sekadar jaga fail, tapi jaga masa depan anak yang tak boleh bersuara.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Cadangan
Untuk memastikan prinsip “setara atau lebih menguntungkan” dilaksanakan dengan konsisten:
- Wajibkan penilaian JPPH terkini bagi setiap tebus bahagian minor.
- Tambahkan nilai pampasan masa (time value adjustment) sekurang-kurangnya 5–10%.
- Bayaran mesti dibuat ke akaun Amanah Raya atau Majlis Agama Islam Negeri.
- Sediakan borang khas “Akuan Tebus Bahagian Minor” untuk setiap kes yang melibatkan anak bawah umur.
- Pegawai wajib merekod justifikasi nilai dalam nota perbicaraan.
Kesimpulan
Tebus bahagian waris minor bukan urusan teknikal semata-mata, tetapi satu tanggungjawab moral dan undang-undang. Nilai yang diterima mesti setara atau lebih menguntungkan, bukan sekadar “adil di atas kertas.”
Dengan amalan berhati-hati dan berpaksikan prinsip amanah, setiap keputusan akan mencerminkan keadilan sebenar dalam pengurusan pusaka Islam.
“Setiap ringgit yang ditebus untuk anak yatim adalah amanah yang akan dipersoal. Bukan sekadar angka, tetapi nilai yang menentukan keberkatan.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan