Saya Abu Nuha Nuwairah, Perunding Pewarisan Wasiyyah Shoppe Berhad sejak tahun 2022. Saya juga merupakan lepasan syariah daripada Universiti Islam Imam Muhammad ibn Saud, Riyadh. Insya Allah, saya boleh bantu tuan puan berkaitan dengan pewarisan.
Isi Kandungan
Pengenalan
Barang kemas sering dianggap “hal kecil dalam rumah”, tetapi dalam dunia pusaka dan ia boleh menjadi punca perbalahan besar. Bagi wanita, gelang, rantai, cincin atau subang bukan sekadar perhiasan; ia simbol kasih, kenangan dan status.
Namun, apabila pemiliknya meninggal dunia, persoalan besar timbul:
Adakah barang kemas itu milik peribadi atau harta pusaka yang mesti dibahagi mengikut faraid?
“Emas mungkin kecil nilainya berbanding rumah, tapi nilainya besar di hati waris. Tanpa rekod, kasih boleh bertukar jadi pertikaian.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan.
Adakah Barang Kemas Dikira Pusaka?
Secara asasnya, barang kemas dianggap sebahagian daripada harta pusaka jika:
- Ia dimiliki oleh si mati semasa hayatnya;
- Tidak dihibahkan semasa hidup; dan
- Masih wujud dan dikenal pasti selepas kematian.
Ini termasuk:
- Barang kemas yang disimpan di rumah;
- Diserahkan kepada anak untuk dipakai sementara;
- Atau disimpan oleh ahli keluarga lain tanpa bukti pemindahan milik.
Dalam kes seperti ini, barang kemas perlu dimasukkan dalam senarai aset pusaka, sama seperti rumah, kereta atau akaun bank.
Isu “Emas Siapa Sebenarnya?”
Masalah utama timbul apabila:
- Tiada resit pembelian;
- Barang kemas disimpan oleh waris lain (contohnya anak perempuan);
- Atau tiada bukti sama ada ia telah dihibahkan semasa hidup.
Bagi menyelesaikan isu ini, prinsip asas yang digunakan ialah:
“Barang kemas yang masih dalam pemilikan si mati ketika meninggal dunia dianggap harta pusaka, kecuali dibuktikan sebaliknya.”
Maksudnya, tanggungjawab membuktikan hibah atau hadiah terletak pada pihak yang mendakwa ia sudah diberikan. Jika tiada bukti, pegawai pusaka akan anggap ia milik si mati sepenuhnya.
Konsep “Tiga Kedai Emas”
Dalam amalan Pejabat Pusaka Kecil, nilai barang kemas ditentukan melalui kaedah penilaian tiga kedai, iaitu:
- Waris membawa barang kemas ke tiga kedai emas berbeza untuk mendapatkan anggaran nilai semasa (harga jual balik / trade-in).
- Pegawai akan mengambil purata daripada tiga nilai tersebut sebagai nilai rasmi barang kemas untuk dimasukkan ke dalam senarai aset.
- Kaedah ini digunakan bagi menjamin ketelusan, keadilan dan kesepakatan antara waris.
“Pegawai tidak menilai dari emosi, tetapi dari purata nilai pasaran. Tiga kedai itu adalah tiga saksi ekonomi.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan.
Contohringkas:
| Kedai | Nilai Jual Balik (RM) |
|---|---|
| Kedai A | 9,800 |
| Kedai B | 10,200 |
| Kedai C | 9,900 |
| Purata Nilai Pusaka | 10,000 |
Nilai RM10,000 ini akan digunakan dalam pengiraan faraid atau perintah pembahagian pusaka.
Isu Emosi & Kepercayaan Antara Waris
Barang kemas sering menjadi harta paling sensitif kerana melibatkan:
- Unsur sentimental (“gelang arwah mak bagi masa kahwin”);
- Tiada bukti pemilikan;
- Dan sering kali dipegang oleh waris perempuan (biasanya anak atau menantu).
Dalam banyak kes, perselisihan bukan tentang nilai, tapi rasa keadilan. Oleh itu, sebelum memulakan proses penilaian, pegawai pusaka akan menasihatkan waris supaya:
- Senaraikan barang kemas satu per satu;
- Ambil gambar dan timbang beratnya;
- Lakukan penilaian bersama-sama supaya tiada syak wasangka.
“Muafakat keluarga lebih mahal daripada segram emas. Bila reda dijaga, pembahagian pun jadi mudah.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan.
Penyelesaian Melalui Muafakat
Jika waris bersetuju secara bersama, barang kemas boleh:
- Dijual dan hasilnya dibahagi ikut faraid;
- Dibahagi secara fizikal (setiap waris mendapat barang tertentu mengikut nilai bahagian);
- Diserahkan kepada seorang waris (biasanya anak perempuan) dengan bayaran pampasan nilai semasa kepada waris lain.
Dalam kes tertentu, jika ada dakwaan bahawa barang kemas telah dihibahkan semasa hayat, Mahkamah Syariah boleh mengesahkan hibah itu dengan syarat:
- Wujud bukti pemberian (saksi atau pengakuan lisan yang kuat);
- Barang kemas telah berada dalam milikan penerima semasa hayat pemberi;
- Tiada bantahan dari waris lain.
Amalan terbaik untuk elak pertikaian:
- Simpan resit pembelian emas dan nyatakan atas nama siapa ia dibeli.
- Tulis nota atau deklarasi hibah ringkas jika diberi kepada anak semasa hidup.
- Sertakan gambar dan berat emas dalam fail aset peribadi.
- Gunakan khidmat penilai bertauliah jika nilai melebihi RM20,000.
- Buat dokumen hibah emas rasmi bagi mengelakkan keraguan selepas kematian.
Kesimpulan
Barang kemas bukan sekadar perhiasan, ia aset pusaka yang sah di sisi undang-undang dan syarak. Tanpa rekod, ia mudah menjadi punca salah faham; tetapi dengan sistem penilaian dan muafakat yang betul, ia boleh menjadi simbol kasih yang kekal.
“Emas bukan sekadar harta, tapi amanah. Bila nilai dan kasih diseimbangkan, pusaka jadi berkat.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan.