Saya Abu Nuha Nuwairah, Perunding Pewarisan Wasiyyah Shoppe Berhad sejak tahun 2022. Saya juga merupakan lepasan syariah daripada Universiti Islam Imam Muhammad ibn Saud, Riyadh. Insya Allah, saya boleh bantu tuan puan berkaitan dengan pewarisan.
Isi Kandungan
Pengenalan
Dalam hukum Islam, wasiat merupakan salah satu mekanisme penting untuk menyalurkan harta selepas kematian. Namun, apabila penerima wasiat ialah waris, timbul persoalan besar adakah wasiat itu sah?
Dan jika semua waris bersetuju menerimanya, adakah kesepakatan itu boleh menghalalkan sesuatu yang asalnya tidak sah?
“Wasiat kepada waris bukan sekadar isu teknikal hukum, tetapi ujian kejujuran terhadap hak dan reda.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Larangan Wasiat Kepada Waris
Asas hukum ini berpaksikan sabda Nabi ﷺ:
لَا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ
“Tidak ada wasiat bagi waris.”
— (Riwayat Abu Dawud, al-Tirmizi dan Ibn Majah)
Hadis ini menunjukkan bahawa wasiat kepada seseorang yang sudah berhak mewarisi melalui faraid adalah tidak sah, kerana dia telah pun mendapat bahagian secara syarak.
Larangan ini bertujuan untuk:
- Mengelakkan ketidakseimbangan dan ketidakadilan dalam faraid;
- Menjaga prinsip “العدل بين الأولاد” — keadilan antara anak-anak;
- Menghalang penyalahgunaan kuasa pewasiat (biasanya ibu bapa) untuk memberi kelebihan kepada waris tertentu.
Contohnya, seorang ayah mewasiatkan rumah kepada anak lelaki sulung, sedangkan masih ada isteri dan anak-anak lain. Wasiat ini tidak sah secara automatik kerana penerima adalah waris.
Persetujuan Semua Waris
Namun, para fuqaha membenarkan pengecualian jika semua waris bersetuju secara rela hati selepas kematian pewasiat. Hal ini kerana hak harta si mati berpindah kepada waris selepas kematian dan mereka berhak merelakan sebahagian hak mereka kepada mana-mana pihak.
“Apabila semua waris mengizinkan wasiat kepada salah seorang daripada mereka selepas kematian pewasiat, maka sah wasiat itu kerana ia menjadi hibah selepas pemilikan.”
Dengan kata lain, larangan asal gugur jika reda semua waris wujud selepas kematian, bukan semasa hayat pewasiat.
Syarat Sah Persetujuan Waris
Untuk mengelakkan pertikaian di kemudian hari, terdapat beberapa syarat yang mesti dipenuhi agar persetujuan ini sah di sisi Syariah dan undang-undang:
Pertama, persetujuan diberi selepas kematian pewasiat.
Jika dibuat semasa hayat, ia belum dianggap sah kerana hak harta masih belum berpindah.
Kedua, persetujuan mesti diberi secara bebas dan tanpa tekanan.
Jika ada unsur paksaan, dendam, atau rasa takut, persetujuan itu tidak diterima.
Ketiga, semua waris mesti cukup umur dan berkeupayaan (tidak minor atau nyanyuk).
Jika ada waris bawah umur, persetujuan mesti melalui penjaga yang sah dan disahkan oleh Mahkamah Syariah.
Keempat, persetujuan direkodkan secara bertulis atau disahkan di hadapan pegawai.
Seboleh mungkin, ia perlu diabadikan melalui Surat Akuan Bersumpah atau rekod DDA (Declaration of Distribution Agreement).
Implikasi Jika Semua Waris Bersetuju
Apabila semua waris memberi persetujuan, maka wasiat yang asalnya tidak sah boleh dikuatkuasakan sebagai satu bentuk hibah selepas kematian.
Contoh praktikal, seorang ibu mewasiatkan sebidang tanah kepada anak perempuan bongsu. Selepas kematian, anak lelaki dan suami bersetuju menyerahkan tanah itu kepada adik mereka. Dalam kes ini, pegawai atau Mahkamah Syariah boleh mengesahkan pembahagian mengikut muafakat bertulis.
“Reda waris menggantikan larangan hukum, kerana hak telah berpindah kepada mereka selepas kematian.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Implikasi Undang-Undang Di Malaysia
Dalam konteks Malaysia:
- Mahkamah Syariah mempunyai bidang kuasa untuk menentukan kesahihan wasiat Islam (rujuk Seksyen 61(3)(b)(v), Akta Pentadbiran Undang-Undang Islam).
- Pegawai Pusaka Kecil pula hanya boleh melaksanakan keputusan pembahagian yang telah disahkan oleh Mahkamah Syariah.
Jika wasiat kepada waris dibuat tanpa kelulusan Mahkamah Syariah dan tanpa persetujuan semua waris, pegawai tidak boleh terus melaksanakan wasiat itu.
Risiko Jika Tiada Persetujuan Bertulis
Tanpa persetujuan bertulis:
- Waris lain boleh membatalkan pelaksanaan wasiat pada bila-bila masa;
- Pegawai atau mahkamah tidak mempunyai bukti jelas tentang kerelaan;
- Ia boleh menimbulkan fitnah keluarga, dakwaan berat sebelah atau cabaran terhadap kesahihan dokumen.
Nasihatnya, pemudah cara perlu membantu waris menyediakan surat pengesahan bertulis (disahkan Pesuruhjaya Sumpah) bahawa mereka merelakan pelaksanaan wasiat tersebut atau menyatakan pilihan bermuafakat di dalam borang DDA jika tidak dapat hadir bicara pusaka.
Kesimpulan
Wasiat kepada waris pada asalnya tidak sah menurut Syariah, tetapi boleh menjadi sah apabila semua waris reda secara bertulis selepas kematian pewasiat.
Dalam konteks amalan pusaka kecil, pegawai hanya akan mengiktiraf wasiat sebegini jika disertai bukti jelas kerelaan semua pihak.
“Wasiat kepada waris tanpa reda ibarat hadiah tanpa izin, maka tiada nilai pada hukum dan tiada keberkatan pada hasilnya.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan