Saya Abu Nuha Nuwairah, Perunding Pewarisan Wasiyyah Shoppe Berhad sejak tahun 2022. Saya juga merupakan lepasan syariah daripada Universiti Islam Imam Muhammad ibn Saud, Riyadh. Insya Allah, saya boleh bantu tuan puan berkaitan dengan pewarisan.
Isi Kandungan
Pengenalan
Dalam pengurusan pusaka kecil, situasi di mana salah seorang waris mengalami nyanyuk (dementia) menimbulkan persoalan besar adakah bahagian harta tak alih miliknya — contohnya rumah atau tanah — boleh ditebus dalam bentuk harta alih seperti wang tunai?
Persoalan ini penting kerana ramai waris ingin mempercepat penyelesaian pusaka dengan membayar bahagian waris nyanyuk secara tunai, namun tidak semua kaedah ini dibenarkan tanpa syarat.
“Pegawai perlu menilai bukan sekadar keselesaan waris, tetapi kesahan tindakan terhadap seseorang yang tidak lagi berkeupayaan.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Seksyen 10 Akta 98
Seksyen 10 Akta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 [Akta 98] memberi kuasa kepada pegawai untuk:
- melantik penjaga bagi waris yang tidak sempurna akal; dan
- memastikan pembahagian tidak memudaratkan hak waris tersebut.
Ini bermakna, sebarang tebusan bahagian yang melibatkan waris nyanyuk tidak boleh dilakukan tanpa penjaga yang sah dan bukti bahawa transaksi tersebut adil dan menguntungkan waris.
“Waris nyanyuk tidak boleh menyerahkan atau melepaskan bahagian sendiri, tetapi penjaganya boleh membuat keputusan bagi pihaknya dengan kawalan pegawai.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Keabsahan Akad Bagi Orang Tidak Waras
Dalam hukum Islam, akad atau persetujuan daripada orang hilang akal adalah tidak sah kerana tiada unsur ‘aqil (kewarasan).
Namun, Islam memberi ruang melalui prinsip wilayah (perwakilan) di mana wali atau penjaga boleh bertindak bagi pihak orang tersebut selagi tindakan itu membawa manfaat (maslahah).
“Segala tindakan wali terhadap harta orang tidak berakal hanya sah jika membawa manfaat dan tidak ada unsur merugikan.”
Bila Tebus Bahagian Dibenarkan
Tebus bahagian waris nyanyuk boleh dipertimbangkan oleh pegawai dalam keadaan-keadaan berikut:
| Situasi | Tindakan Dibenarkan | Syarat Utama |
|---|---|---|
| Waris nyanyuk memiliki bahagian rumah atau tanah, tetapi tidak tinggal di situ. | Bahagian boleh ditebus dalam bentuk wang tunai | Nilai tebusan mesti setara atau lebih tinggi daripada nilai semasa |
| Penjaga sah hadir dengan laporan perubatan rasmi. | Pegawai boleh meluluskan tebusan | Penjaga mesti menandatangani surat akuan amanah |
| Bahagian tebusan dimasukkan ke akaun amanah (Amanah Raya Berhad). | Dibenarkan secara rasmi | Pegawai merekodkan transaksi dalam keputusan bicara |
Contohnya, seorang ibu berusia 85 tahun yang disahkan nyanyuk mempunyai bahagian 1/6 dalam sebuah rumah.
Jika rumah tersebut ingin dijual oleh anak-anak lain, pegawai boleh meluluskan supaya bahagian ibu ditebus dengan tunai setara nilai semasa dan disimpan dalam akaun amanah.
Bila Tebus Bahagian Tidak Dibenarkan
Pegawai tidak boleh membenarkan tebus bahagian jika:
- Tiada laporan doktor membuktikan keadaan mental waris;
- Penjaga belum dilantik secara sah di bawah Seksyen 10;
- Nilai tebusan ditentukan secara sewenang-wenangnya tanpa laporan penilaian;
- Waris nyanyuk masih tinggal di harta tersebut dan menjadikannya tempat tinggal tetap;
- Pembayaran tunai dilakukan secara “janji keluarga” tanpa bukti deposit atau rekod rasmi.
“Tebus bahagian bukan alasan untuk menolak hak, tetapi mekanisme menggantikan bentuk harta secara sah.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan
Amalan Terbaik
Untuk memastikan proses ini adil dan sah di sisi undang-undang:
- Dapatkan laporan perubatan semasa (nyatakan tahap dementia: ringan, sederhana atau teruk).
- Lantik penjaga bertulis menggunakan surat pelantikan rasmi di bawah Seksyen 10.
- Laksanakan penilaian pasaran (valuation report) bagi menentukan nilai sebenar bahagian.
- Gunakan surat akuan penjaga bertulis, mengesahkan penerimaan tebusan bagi pihak waris.
- Masukkan nilai tebusan ke dalam akaun amanah atau bawah seliaan Amanah Raya / MAIN.
- Rekodkan keputusan dalam nota bicara dan Borang F, menyatakan sebab dan asas kelulusan.
Pandangan Syariah
Dari sudut hukum Islam, tindakan menukar bentuk harta (daripada tak alih kepada alih) dibenarkan jika memberi manfaat lebih baik kepada penerima. Prinsip ini dikenali sebagai “taḥwīl al-māl li al-maṣlaḥah” iaitu pengalihan bentuk harta bagi kemaslahatan penerima.
“Jika pertukaran itu memberi manfaat kepada pemilik asal, maka hukumnya harus.”
Dalam konteks pusaka kecil, pegawai bertindak sebagai wali am yang mana dia perlu memastikan penggantian bentuk harta itu benar-benar meningkatkan manfaat, bukan mengurangkan hak.
Cadangan Polisi Penyeragaman
- Semua kes tebus bahagian melibatkan waris nyanyuk mesti disertakan laporan perubatan rasmi.
- Wujudkan Borang Akuan Penjaga – Tebus Bahagian Waris Tidak Waras sebagai dokumen standard.
- Galakkan penglibatan Amanah Raya atau MAIN bagi menyimpan hasil tebusan sehingga waris meninggal dunia.
- Laksanakan rekod digital penjaga dan tebusan dalam sistem e-Pusaka untuk tujuan audit dan ketelusan.
Kesimpulan
Menebus bahagian waris nyanyuk bukanlah tindakan terlarang, tetapi mesti melalui saluran sah dan dokumentasi lengkap. Pegawai perlu menilai setiap kes dengan berhati-hati agar niat baik keluarga tidak bertukar menjadi pelanggaran hak.
“Keadilan kepada orang yang hilang akal bukan dengan belas kasihan, tetapi dengan prosedur yang menjaga amanah.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan