Saya Abu Nuha Nuwairah, Perunding Pewarisan Wasiyyah Shoppe Berhad sejak tahun 2022. Saya juga merupakan lepasan syariah daripada Universiti Islam Imam Muhammad ibn Saud, Riyadh. Insya Allah, saya boleh bantu tuan puan berkaitan dengan pewarisan.
Pengenalan
Dalam masyarakat kita, kasih sayang sering melangkaui batas biologi. Ramai pasangan yang mengambil anak angkat, menjaga anak saudara atau membesarkan anak asuhan seperti anak sendiri.
Namun, dalam konteks pembahagian harta pusaka Islam, kasih tidak boleh dijadikan asas pewarisan. Isu utama bukan pada niat, tetapi pada status perundangan dan bukti nasab yang menentukan sama ada seseorang itu layak atau tidak sebagai waris faraid.
Perbezaan Kategori Anak
| Jenis Anak | Definisi | Status Pewarisan |
|---|---|---|
| Anak sah taraf | Anak lahir daripada perkahwinan yang sah | Layak mewarisi |
| Anak tidak sah taraf | Anak lahir di luar nikah atau sebelum tempoh iddah | Tidak layak mewarisi bapa biologinya |
| Anak angkat | Anak yang diambil dan dibesarkan tanpa hubungan darah | Tidak layak mewarisi |
| Anak diserah asuh (anak pelihara) | Anak saudara/anak keluarga lain yang dijaga tanpa pengangkatan rasmi | Tidak layak mewarisi kecuali melalui hibah/wasiat |
Kerangka Bukti & Proses Pengesahan
Pertama, anak sah taraf.
Pengesahan nasab bagi anak sah taraf dibuat melalui:
- Sijil perkahwinan ibu bapa yang sah di sisi Syariah;
- Sijil kelahiran yang menunjukkan anak dilahirkan 6 bulan atau lebih selepas akad nikah;
- Pengesahan Mahkamah Syariah (jika terdapat keraguan).
Mahkamah Syariah mempunyai bidang kuasa eksklusif untuk menentukan nasab berdasarkan Seksyen 61(3)(b)(vii) Enakmen Pentadbiran Agama Islam Negeri.
Kedua, anak tidak sah taraf.
Menurut hukum Islam dan Enakmen Undang-Undang Keluarga Islam, anak yang lahir:
- Kurang daripada 6 bulan hijriyyah selepas pernikahan; atau
- Lahir tanpa bukti perkahwinan sah,
maka anak tersebut tidak dinasabkan kepada bapa biologinya dan tidak berhak mewarisi daripadanya.
“Anak tidak sah taraf tidak boleh dizalimi, tetapi hak faraid mesti berpandukan nasab yang sah.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan.
Namun begitu, mereka masih boleh menerima manfaat melalui hibah, wasiat (≤ 1/3 harta) atau sedekah semasa hidup.
Ketiga, anak angkat.
Anak angkat pula diiktiraf dari sudut kasih sayang dan tanggungjawab sosial, tetapi tidak dari segi nasab dan pewarisan.
Rujukan:
- Akta Pendaftaran Pengangkatan 1952 (Akta 253) hanya memberi kesan perundangan sivil, bukan nasab Syariah.
- Dalam Islam, anak angkat tidak menjadi waris automatik — tetapi boleh dibantu melalui hibah, wasiat atau amanah.
“Ramai ibu bapa angkat fikir sijil pengangkatan memberi hak faraid, padahal ia hanya bukti penjagaan, bukan nasab.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan.
Keempat, anak diserah asuh.
Kategori ini sering berlaku dalam masyarakat kampung di mana anak saudara, cucu atau anak jiran yang dibesarkan sejak kecil. Namun, secara hukum, hubungan asuhan tidak menukar status nasab.
Anak diserah asuh hanya mempunyai hak moral, bukan hak pusaka. Jika ingin dibela, boleh melalui:
- Hibah kepada anak asuhan semasa hidup, atau
- Wasiat tidak melebihi 1/3 daripada jumlah harta.
Prinsip Umum Pewarisan & Nasab
Islam menegakkan sistem faraid berasaskan prinsip “al-walad lil-firāsh” – anak adalah milik perkahwinan yang sah. Maka, hanya anak yang sah taraf mempunyai hak mewarisi daripada bapa dan sebaliknya.
Anak tidak sah taraf pula:
- Mewarisi daripada ibunya sahaja;
- Tidak boleh mewarisi daripada bapa biologinya;
- Dan bapa juga tidak boleh mewarisi daripada anak tersebut.
Kaedah Perlindungan Harta
Untuk memastikan anak asuhan tidak terpinggir selepas kematian penjaga, perancangan harta boleh dibuat melalui tiga instrumen utama:
Pertama, hibah.
Diserahkan semasa hidup dan berkuat kuasa serta-merta.
Kedua, wasiat.
Dibenarkan sehingga 1/3 daripada harta dengan syarat mendapat persetujuan waris.
Ketiga, amanah atau trust Islamik.
Menjamin kesinambungan nafkah dan pendidikan anak asuhan walaupun selepas kematian pewakaf.
“Islam tidak menutup kasih, tapi mengatur keadilan. Yang bukan waris tetap boleh dibantu dengan jalan syarie.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan.
Isu & Cabaran Lapangan
Beberapa cabaran yang sering dihadapi:
- Tiada dokumen rasmi pengangkatan atau pengesahan nasab.
- Waris sah mempertikaikan hak anak asuhan selepas kematian pewaris.
- Hibah tidak disahkan di Mahkamah Syariah semasa hidup.
- Salah faham masyarakat terhadap konsep “anak susuan” dan “anak angkat”.
Oleh itu, perancangan semasa hidup amat penting supaya kasih sayang diterjemahkan dalam bentuk hak yang sah di sisi undang-undang dan syarak.
Kesimpulan
Isu anak angkat, anak tidak sah taraf, dan anak asuhan perlu difahami dengan ilmu, bukan emosi. Dalam Islam, keadilan mendahului kasih semata-mata. Setiap anak berhak kepada kasih sayang, tetapi hak pewarisan mesti berpandukan hukum nasab yang jelas.
Dengan pemahaman ini, masyarakat dapat mengelakkan pertikaian selepas kematian dan memastikan setiap anak mendapat tempat yang sewajarnya sama ada melalui faraid, hibah, atau amanah.
“Kasih sayang itu rahmat, tetapi faraid itu amanah. Kedua-duanya perlu berjalan seiring.”
— Tuan Seh Nilamuddin bin Hassan.