Bolehkah Ayah Biologi Menuntut Hak Jagaan Anak Luar Nikah?

Saya Abu Nuha Nuwairah, Perunding Pewarisan Wasiyyah Shoppe Berhad sejak tahun 2022. Saya juga merupakan lepasan syariah daripada Universiti Islam Imam Muhammad ibn Saud, Riyadh. Insya Allah, saya boleh bantu tuan puan berkaitan dengan pewarisan.

Isi Kandungan

Pendahuluan

Isu anak luar nikah sering menimbulkan persoalan besar dalam masyarakat terutama apabila ayah biologinya ingin menuntut hak penjagaan atau sekurang-kurangnya berperanan dalam kehidupan anak tersebut.

Untuk menjawab persoalan ini, kita perlu melihatnya daripada dua sudut utama iaitu hukum Syariah dan perundangan sivil di Malaysia.

Kedudukan Anak Luar Nikah Dalam Islam

Menurut hukum Syariah, anak yang lahir hasil hubungan tanpa akad nikah yang sah tidak dinasabkan kepada ayah biologinya, sebaliknya hanya kepada ibunya. Ini berdasarkan sabda Rasulullah SAW:

“Anak itu bagi yang memiliki tempat tidur (suami), dan bagi penzina adalah batu (hukuman).”
— Riwayat al-Bukhari (6818) dan Muslim (1458)

Implikasi nasab ini sangat besar, kerana ia menentukan:

• Anak tidak boleh dibin atau dibintikan kepada ayah biologinya, tetapi hendaklah dibin/bintikan kepada Abdullah atau nama yang sesuai.
• Ayah biologi tidak mempunyai hak sebagai wali nikah, tidak mewarisi atau diwarisi oleh anak dan tidak boleh menuntut hak nasab secara automatik.

Namun, Islam juga menekankan maslahah (kebajikan) anak. Oleh itu, sekiranya ayah biologinya benar-benar ingin menjaga anak tersebut, Islam tidak menolak penjagaan atas dasar kasih sayang dan tanggungjawab kemanusiaan, selagi ia membawa kebaikan kepada anak.

Pandangan Undang-Undang Malaysia

Dari sudut undang-undang Malaysia, prinsipnya selari dengan hukum Islam.

(a) Menurut Jabatan Pendaftaran Negara (JPN)

Berdasarkan Peraturan 13(1), Peraturan-Peraturan Pendaftaran Kelahiran dan Kematian 1981 (Pindaan 2003):

• Sekiranya ibu tidak berkahwin secara sah, nama bapa tidak boleh dimasukkan dalam sijil kelahiran anak.
• Anak tersebut akan dibin/bintikan kepada Abdullah, dan ruangan nama bapa dibiarkan kosong.
• Oleh itu, ayah biologinya tidak diiktiraf secara rasmi sebagai bapa dalam rekod JPN.

(b) Hak Jagaan (Custody) di Mahkamah

Walaupun tiada pengiktirafan rasmi sebagai “bapa”, ayah biologinya masih boleh memohon hak penjagaan di Mahkamah, namun bukan sebagai ayah sah di sisi undang-undang, sebaliknya sebagai pihak ketiga yang mempunyai kepentingan terhadap kebajikan anak.

Perkara ini boleh difailkan di:

• Mahkamah Tinggi Sivil – bagi kes penjagaan di bawah Guardianship of Infants Act 1961 dan Child Act 2001.
• Mahkamah Syariah – bagi kes melibatkan pihak Muslim, tertakluk kepada bidang kuasa negeri.

Mahkamah akan mempertimbangkan berdasarkan prinsip kebajikan anak (child’s welfare) iaitu siapa yang paling layak memberikan:

1. Perlindungan fizikal dan emosi,
2. Pendidikan dan moral Islam yang baik,
3. Persekitaran hidup yang stabil dan selamat.

Kes & Pertimbangan Mahkamah

Dalam beberapa kes, mahkamah pernah memberi hak penjagaan kepada ayah biologi apabila terbukti beliau:

• Sudah lama menjaga anak sejak kecil,
• Ibu kandung tidak berkeupayaan atau tiada tempat tinggal tetap,
• Anak menunjukkan keterikatan emosi kuat dengan ayah biologi.

Namun, mahkamah tidak akan memberikan status wali atau nasab kepada ayah tersebut penjagaan hanya diiktiraf atas dasar kebajikan, bukan keturunan.

Mahkamah Syariah menegaskan bahawa walaupun anak luar nikah tiada hubungan nasab dengan ayah biologinya, namun prinsip maslahah al-mahdhun (kebajikan anak) boleh diambil kira jika ayah biologinya terbukti lebih layak menjaga anak tersebut.

Prosedur Jika Ayah Biologi Ingin Menuntut Penjagaan

Jika ayah biologi ingin menuntut hak penjagaan anak luar nikah, langkah-langkah berikut boleh diambil:

Pertama, dapatkan nasihat guaman atau perunding Syariah untuk menentukan saluran mahkamah yang sesuai (Syariah atau Sivil).

Kedua, failkan permohonan penjagaan (custody application) di mahkamah dengan alasan kebajikan anak.

Ketiga, sertakan bukti:

• Rekod penjagaan (contoh: anak tinggal bersama sejak kecil),
• Bukti kemampuan kewangan dan tempat tinggal,
• Saksi atau dokumen sokongan.

Mahkamah akan menilai kes berdasarkan bukti dan kepentingan anak.

Kesimpulan

Aspek	Kedudukan Ayah Biologi (Luar Nikah)
Nasab / bin / binti	Tidak diiktiraf
Wali nikah	Tiada hak
Hak pusaka	Tiada hak
Hak jagaan	Boleh mohon melalui mahkamah
Pertimbangan utama	Kebajikan dan keselamatan anak

Penutup

Isu anak luar nikah memerlukan kepekaan dan kebijaksanaan. Walaupun hukum Syariah menolak nasab kepada ayah biologinya, Islam tidak menolak kasih sayang, tanggungjawab dan perlindungan terhadap anak itu.

Maka, jika benar niatnya untuk mendidik dan menjaga anak di jalan yang betul, pintu perundangan masih terbuka, namun perlu melalui saluran sah.

Keadilan bukan sekadar pada garis nasab, tetapi juga pada niat dan tindakan yang menjaga maruah serta kebajikan anak-anak kecil yang tidak bersalah.