Sinopsis Faraid Drama Lelaki itu

Pendahuluan

Drama Lelaki Itu yang disiarkan TV3 sebanyak tiga puluh episod menimbulkan banyak isu, antaranya didikan agama, perkahwinan yang tidak mengikut prosedur dan tekanan jiwa.

Perkongsian ini mengambil satu isu sahaja, iaitu faraid dan pembahagiannya, kerana di situlah drama itu menyentuh perkara yang benar-benar berlaku dalam keluarga sebenar.

Dua perkara akan dilihat. Pertama, pengiraan yang sepatutnya, iaitu pengiraan dua lapisan yang dipanggil munasakhat. Kedua, dua kesilapan dalam skrip drama itu sendiri yang wajar ditegur.

Sinopsis kes itu

Syed Mirza seorang ahli perniagaan yang berjaya, tetapi rumah tangganya kosong. Selepas kematiannya, barulah terbongkar bahawa dia berkahwin secara senyap dengan isteri kedua dan ketiga.

Konflik pusaka bermula apabila Imani muncul sebagai isteri menuntut haknya, sedangkan Qaidah merasakan harta itu miliknya sendiri. Kemudian terbongkar pula bahawa Syed Mirza pernah berkahwin dengan Sarina dan anak lelakinya Khai telah berkahwin dengan Batrisya, iaitu adiknya sendiri.

Batrisya kemudiannya meninggal dunia dan di situlah pengiraan menjadi dua lapisan.

Episod akhir menutup dengan Qaidah bersetuju membahagikan harta mengikut faraid, manakala Khai dan Imani melepaskan hak mereka kepada masjid serta badan kebajikan.

Siapa waris Syed Mirza??

Sebelum mengira, waris perlu disenaraikan dengan kedudukannya masing-masing terhadap si mati.

Nama	Kedudukan kepada Syed Mirza
Qaidah	Isteri pertama
Sarina	Isteri kedua
Imani	Isteri ketiga
Khai	Anak lelaki, daripada Sarina
Marsa	Anak lelaki
Bainah	Anak perempuan, daripada Qaidah
Bahiya	Anak perempuan, daripada Qaidah
Batrisya	Anak perempuan, daripada Qaidah

Satu kaedah perlu dipegang di sini dan ia kaedah yang paling kerap tersilap dalam kes yang rumit. Kedudukan waris ditentukan oleh hubungannya dengan si mati, bukan hubungannya dengan waris yang lain.

Contohnya Khai. Terhadap Syed Mirza dia anak lelaki, jadi dia dikira sebagai anak lelaki. Bahawa dia saudara sebapa kepada Bainah dan Bahiya tidak mengubah apa-apa pada kubur pertama, kerana kubur pertama ialah pusaka Syed Mirza.

Kedudukan itu baru berubah pada kubur kedua, kerana di situ si matinya Batrisya.

Kubur pertama, pusaka Syed Mirza

Tiga isteri berkongsi satu perlapan, kerana si mati meninggalkan anak.

¹

فَإِن كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ ٱلثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُم

“Tetapi jika kamu mempunyai anak, maka bagi mereka, iaitu isteri-isteri kamu, satu perlapan daripada harta yang kamu tinggalkan.”

Bilangan isteri tidak mengubah kadar itu. Sama ada seorang ataupun empat orang, mereka berkongsi satu perlapan yang sama dan tempoh perkahwinan tidak mengubah apa-apa. Sebab kadar isteri kelihatan kecil dihuraikan dalam sedikitnya bahagian faraid isteri.

Baki tujuh perlapan jatuh kepada anak-anak secara asobah, dengan nisbah dua banding satu. ²

يُوصِيكُمُ ٱللَّهُ فِىٓ أَوْلَـٰدِكُمْ ۖ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ ٱلْأُنثَيَيْنِ

“Allah perintahkan kamu mengenai anak-anak kamu, iaitu bahagian seorang anak lelaki menyamai bahagian dua orang anak perempuan.”

Anak perempuan di sini bukan waris berkadar tetap. Kehadiran anak lelaki menjadikan mereka asobah bil ghair, iaitu asobah kerana orang lain.

Asal masalahnya lapan, iaitu penyebut bagi bahagian isteri. Satu bahagian kepada isteri dan baki tujuh kepada anak-anak, iaitu dua bahagian bagi setiap anak lelaki dan satu bahagian bagi setiap anak perempuan, jumlahnya tujuh.

Satu bahagian isteri itu tidak boleh dibahagi tiga, jadi asal masalah didarab dengan tiga menjadi dua puluh empat. Selepas itu setiap isteri mendapat satu daripada dua puluh empat, setiap anak lelaki enam dan setiap anak perempuan tiga. Jumlahnya genap dua puluh empat.

Kubur kedua, pusaka Batrisya

Batrisya meninggal dunia sebelum harta ayahnya sempat dibahagikan. Bahagiannya tidak terhapus, sebaliknya berpindah kepada warisnya sendiri.

Istilahnya munasakhat, iaitu seseorang meninggal dunia, hartanya belum dibahagikan, lalu seorang warisnya atau lebih meninggal dunia pula. ³ Cara pengiraannya secara umum dihuraikan dalam pengiraan kematian berlapis.

Di sinilah kedudukan setiap orang berubah, kerana si matinya kini Batrisya.

Nama	Kedudukan kepada Batrisya
Qaidah	Ibu
Bainah	Saudara perempuan seibu sebapa
Bahiya	Saudara perempuan seibu sebapa
Khai	Saudara lelaki sebapa
Marsa	Saudara lelaki sebapa

Ibu mendapat satu perenam, kerana Batrisya mempunyai adik-beradik. Ayat yang sama yang menetapkan nisbah anak turut menetapkan perkara ini, iaitu apabila si mati mempunyai adik-beradik maka bagi ibunya satu perenam.

²

Dua saudara perempuan seibu sebapa mendapat dua pertiga. ⁴

فَإِن كَانَتَا ٱثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا ٱلثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ

“Maka jika mereka dua orang saudara perempuan, bagi kedua-duanya dua pertiga daripada harta yang ditinggalkannya.”

Saudara lelaki sebapa pula mengambil baki. Mereka tidak terdinding oleh saudara perempuan seibu sebapa, kerana yang terdinding oleh dua saudara perempuan seibu sebapa itu ialah saudara perempuan sebapa, bukan saudara lelaki sebapa.

Asal masalahnya enam, iaitu penyebut sepunya bagi satu perenam dan dua pertiga. Ibu mengambil satu dan dua saudara perempuan mengambil empat, meninggalkan baki satu. Baki satu itu tidak boleh dibahagi dua, jadi asal masalah didarab dengan dua menjadi dua belas.

Menyatukan dua kubur

Bahagian Batrisya pada kubur pertama ialah tiga daripada dua puluh empat, manakala masalah kubur keduanya berjumlah dua belas. Maka kubur pertama didarab dengan empat supaya tiga menjadi dua belas dan asal masalahnya menjadi sembilan puluh enam.

Jumlahnya genap sembilan puluh enam daripada sembilan puluh enam.

Perhatikan dua perkara. Sarina dan Imani tidak mendapat apa-apa daripada kubur kedua, kerana mereka bukan waris Batrisya. Dan bahagian Batrisya tidak hilang, sebaliknya ia berpecah kepada lima orang warisnya.

Perkahwinan yang batal tidak mewariskan apa-apa

Satu perkara dalam kes ini paling kuat pengajarannya dan ia perlu dinyatakan terang-terang.

Khai berkahwin dengan Batrisya sedangkan mereka adik-beradik sebapa. Perkahwinan itu batal, kerana mereka mahram antara satu sama lain.

Maka pada kubur kedua, Khai tidak mewarisi Batrisya sebagai suami. Dia mewarisinya sebagai saudara lelaki sebapa sahaja dan itulah yang ditunjukkan dalam pengiraan di atas.

Sebabnya kembali kepada tiga sebab pewarisan yang disenaraikan dalam kitab faraid, iaitu nikah, nasab dan wala’. ⁵ Sebab yang pertama itu ialah nikah yang sah, bukan sekadar akad yang pernah berlaku. Kitab yang sama mempunyai bab khusus tentang perkara yang membatalkan perkahwinan sebagai sebab pewarisan. ⁵

Nasab pula tidak terjejas. Khai tetap anak Syed Mirza dan tetap saudara Batrisya, walau apa pun yang berlaku pada akad perkahwinan itu.

Dua soalan yang menjelaskan kes ini

Dua soalan asas menjawab hampir keseluruhan kes ini.

Apakah syarat pewarisan? Tiga, iaitu kematian pemilik harta yang disahkan, hidupnya waris pada ketika kematian itu dan diketahui sebab pewarisannya.

⁵

Syarat kedua itulah yang menjawab mengapa bahagian Batrisya tetap ada. Dia hidup ketika ayahnya meninggal dunia, jadi haknya sudah terbit pada saat itu. Yang belum berlaku hanyalah pembahagiannya.

Apakah sebab pewarisan? Tiga, iaitu nikah, nasab dan wala’. ⁵

Sebab pertama itu menjawab mengapa Imani dan Sarina tetap mewarisi walaupun perkahwinan mereka dirahsiakan. Yang menjadikan seseorang isteri ialah akad yang sah, bukan pengetahuan orang lain tentangnya. Sebab kedua pula menjawab mengapa Khai mewarisi ayahnya setelah nasabnya disahkan.

Dua kesilapan dalam skrip

Dua perkara dalam drama itu wajar ditegur, kerana penonton mengambilnya sebagai ilmu.

Pertama, dialog pada episod dua belas yang menyebut bahawa harta yang diwasiatkan tidak perlu difaraidkan.

Itu tidak betul. Wasiat tidak menggantikan faraid dan ia terikat kepada dua had. Hadnya yang pertama ialah kadar, iaitu tidak melebihi satu pertiga harta.

⁶

الثُّلُثُ وَالثُّلُثُ كَثِيرٌ، إِنَّكَ أَنْ تَذَرَ وَرَثَتَكَ أَغْنِيَاءَ خَيْرٌ مِنْ أَنْ تَذَرَهُمْ عَالَةً يَتَكَفَّفُونَ النَّاسَ

“Satu pertiga dan satu pertiga itu pun banyak. Sesungguhnya engkau meninggalkan warismu dalam keadaan berkecukupan lebih baik daripada engkau meninggalkan mereka meminta-minta kepada orang ramai.”

Hadnya yang kedua ialah penerima, iaitu wasiat tidak boleh dibuat kepada waris.

⁷

إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَعْطَى كُلَّ ذِي حَقٍّ حَقَّهُ فَلَا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ

“Sesungguhnya Allah telah memberikan kepada setiap yang berhak akan haknya, maka tiada wasiat bagi waris.”

Hukum wasiat dan hibah secara terperinci ada di Solusi Harta, manakala kedudukan wasiat kepada waris pula di Solusi Harta.

Kedua, keputusan hakim pada episod akhir hanya mengira kubur pertama.

Sepatutnya kubur kedua turut ditunjukkan, kerana Batrisya meninggal dunia sebelum pembahagian dibuat. Tanpa lapisan kedua itu, penonton boleh membuat kesimpulan bahawa bahagian Batrisya terhapus. Ia tidak terhapus. Ia berpindah kepada warisnya.

Pengajaran daripada kes ini

Lapan perkara boleh dibawa pulang daripada kes ini dan tujuh daripadanya berkaitan dengan perkara yang dibuat semasa hidup.

Perkahwinan yang dirahsiakan mencetuskan dua bencana sekali gus dalam kes ini, iaitu perebutan harta dan perkahwinan sesama adik-beradik yang tidak disedari.

Perkahwinan yang tidak mengikut prosedur pula menyusahkan isteri dan anak kemudian. Imani terpaksa mengesahkan perkahwinannya, manakala Khai dibinkan Abdullah kerana Sarina tidak sempat mendapat pengesahan perkahwinan semasa dia dilahirkan. Sesiapa yang berkahwin di luar negara ataupun secara nikah kampung patut menyegerakan pengesahannya.

Pengabaian Sarina dan Khai juga perkara yang sepatutnya dielakkan, kerana nafkah kepada isteri dan anak satu kewajipan.

Menuntut hak pula bukan bermakna gila harta. Yang mengambil hak orang lain itulah yang sepatutnya dibimbangkan.

Keinsafan Qaidah pada episod akhir wajar dipuji, kerana dia merendahkan egonya dan menyerahkan hak kepada yang berhak. Begitu juga tindakan Khai dan Imani melepaskan bahagian mereka selepas mengetahui haknya, kerana melepaskan hak selepas mengetahuinya berbeza sama sekali daripada tidak mengetahuinya langsung.

Akhirnya, Syed Mirza sepatutnya merancang hartanya semasa hidup. Semua konflik dalam drama itu bermula daripada perkara yang tidak diselesaikannya sendiri.

Kesimpulan

Pengiraan dua lapisan dalam kes ini menghasilkan Qaidah 6/96, Sarina 4/96, Imani 4/96, Khai 25/96, Marsa 25/96, Bainah 16/96 dan Bahiya 16/96.

Tiga kaedah memadai untuk difahami daripadanya. Kedudukan waris ditentukan oleh hubungannya dengan si mati, bukan dengan waris yang lain. Bahagian waris yang meninggal sebelum pembahagian tidak terhapus, sebaliknya berpindah kepada warisnya melalui munasakhat. Dan perkahwinan yang batal tidak mewujudkan hak pusaka, walaupun akadnya pernah berlaku.

Allahu a’lam.