Kematian Berlapis dan Cara Ia Dikira

Pendahuluan

Urusan pusaka yang tertangguh bertahun-tahun bukan perkara luar biasa di Malaysia. Masalahnya, masa tidak berhenti menunggu urusan itu selesai.

Apabila seorang waris meninggal dunia sebelum harta sempat dibahagikan, keadaannya berubah. Bahagiannya tidak terhapus dan tidak pula kembali kepada waris yang lain begitu sahaja. Ia berpindah kepada warisnya sendiri dan sekiranya waris itu pula meninggal dunia, ia berpindah sekali lagi.

Apa maksud munasakhat?

Istilahnya dalam ilmu faraid ialah munasakhat dan ia ditakrifkan sebagai seseorang meninggal dunia, hartanya belum dibahagikan, lalu seorang warisnya atau lebih meninggal dunia pula.¹

Perkataan itu berasal daripada nasakh, yang antara maknanya memindahkan, menghapuskan dan membatalkan. Kedua-dua makna itu berlaku serentak di sini.

Dari sudut pengiraan, masalah pertama dihapuskan oleh masalah kedua, iaitu pembahagian asal tidak lagi berdiri sendiri. Dari sudut harta pula, ia berpindah daripada seorang waris kepada waris yang lain sebelum yang pertama sempat menerimanya.¹

Kenapa ia lebih rumit daripada kematian biasa?

Dalam kematian biasa, ada satu si mati, satu senarai waris dan satu pembahagian.

Dalam kematian berlapis, setiap kematian yang menyusul membawa senarai warisnya sendiri. Anak perempuan yang meninggal selepas bapanya umpamanya mempunyai suami, ibu dan anak-anaknya sendiri dan mereka semua tidak ada kaitan langsung dengan pusaka bapanya kecuali melalui dia.

Kerumitan bertambah kerana setiap lapisan boleh mempunyai asal masalah yang berbeza. Satu lapisan mungkin berasaskan enam, satu lagi berasaskan dua belas dan satu lagi berasaskan dua puluh empat. Ketiga-tiganya perlu disatukan tanpa mengubah nisbah dalam mana-mana lapisan.

Urutan kerja pengiraannya

Kaedahnya bukan satu pengiraan besar, tetapi beberapa pengiraan kecil yang disatukan pada akhirnya.²

Pertama, selesaikan masalah si mati yang pertama seperti biasa, iaitu tentukan warisnya dan bahagian masing-masing.

Kedua, ambil si mati kedua, iaitu waris yang meninggal selepasnya. Selesaikan masalahnya sendiri secara berasingan, dengan senarai warisnya sendiri.

Ketiga, bandingkan bahagian yang diperoleh si mati kedua daripada masalah yang pertama dengan asal masalahnya sendiri. Perbandingan itulah yang menentukan pengali yang diperlukan supaya kedua-dua masalah boleh disatukan tanpa pecahan.

Keempat, ulang langkah itu untuk setiap lapisan berikutnya sehingga tiada lagi waris yang meninggal sebelum pembahagian.

Angka akhir yang menyatukan semua lapisan itu dipanggil jami’ah. Dalam kes sebenar, angkanya boleh menjadi besar. Salah satu kes di bawah menghasilkan jami’ah 138,240.

Tiga kes sebenar

Berikut tiga kes yang pernah dikira, masing-masing dengan bilangan lapisan yang berbeza.

Perhatikan bahawa bilangan lapisan bukan ukuran kerumitan yang sebenar. Kes tiga lapisan boleh menjadi lebih rumit daripada kes lima lapisan, bergantung pada asal masalah setiap lapisan dan sama ada nombornya boleh diringkaskan.

Kenapa kelewatan menjadikannya lebih sukar?

Setiap tahun yang berlalu tanpa pembahagian menambah kemungkinan seorang lagi waris meninggal dunia dan setiap kematian itu menambah satu lapisan.

Kesannya bukan sekadar pengiraan yang lebih panjang. Bilangan orang yang perlu dihubungi bertambah, dokumen yang perlu dikumpulkan bertambah dan kemungkinan berlaku pertikaian turut bertambah kerana pihak yang terlibat semakin ramai dan semakin jauh hubungannya.

Kesimpulan

Kematian berlapis tidak menghapuskan hak sesiapa. Bahagian waris yang meninggal tetap menjadi hartanya dan ia berpindah kepada warisnya sendiri.

Yang bertambah ialah kerja. Setiap lapisan memerlukan masalahnya sendiri diselesaikan dahulu sebelum semuanya boleh disatukan. Kerana itu urusan pusaka yang diselesaikan awal bukan sekadar lebih mudah, tetapi jauh lebih murah dari segi masa dan tenaga berbanding urusan yang ditangguhkan bertahun-tahun.

Kes yang mesti dibezakan daripada kematian berlapis ialah kematian serentak, kerana di situ tiada pewarisan berlaku antara mereka yang mati. Kaedah menyatukan setiap lapisan pula ialah kaedah empat TA. Sebab urusan pusaka tertangguh sehingga menjadi berlapis pula dihuraikan dalam kenapa harta pusaka masih belum selesai. Satu contoh dua lapisan yang lengkap, iaitu tiga isteri dan lima anak, ada dalam sinopsis faraid drama Lelaki Itu.