Kes Faraid Aul dengan Ibu, Bapa, Isteri dan Dua Anak Perempuan

Pendahuluan

Kebanyakan kes faraid berakhir dengan harta yang cukup untuk menampung kadar setiap waris. Selalunya masih ada baki selepas itu.

Kes ini bukan begitu. Apabila kadar setiap waris dijumlahkan, jumlahnya melebihi harta yang ada. Keadaan itu bukan kesilapan pengiraan dan bukan tanda ada waris yang dimasukkan tersilap. Ia satu keadaan yang memang dijangka dalam ilmu faraid. Ia mempunyai namanya sendiri dan penyelesaiannya sendiri.

Soalan

Arwah meninggalkan ibu, bapa, seorang isteri dan dua orang anak perempuan. Harta yang ditinggalkan bernilai RM1 juta.

Berapakah bahagian setiap waris mengikut faraid?

Kadar setiap waris

Keempat-empat golongan waris dalam kes ini mengambil kadar yang sudah ditetapkan angkanya. Tiada seorang pun daripada mereka yang mengambil baki.

Isteri mengambil satu perlapan, kerana si mati meninggalkan anak.¹

Ibu dan bapa masing-masing mengambil satu perenam, atas sebab yang sama juga.²

وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَٰحِدٍ مِّنْهُمَا ٱلسُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِن كَانَ لَهُۥ وَلَدٌ

“Dan bagi kedua ibu bapanya, setiap seorang daripada mereka satu perenam daripada apa yang ditinggalkan, jika dia mempunyai anak.”

Dua orang anak perempuan pula berkongsi dua pertiga, kerana bilangan mereka lebih daripada seorang dan tiada anak lelaki yang menjadikan mereka asobah.²

فَإِن كُنَّ نِسَآءً فَوْقَ ٱثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ

“Jika mereka perempuan lebih daripada dua orang, maka bagi mereka dua pertiga daripada apa yang ditinggalkan.”

Kenapa bapa tidak mengambil baki di sini?

Apabila si mati meninggalkan anak perempuan sahaja tanpa anak lelaki, bapa berhak kepada satu perenam berserta apa-apa baki yang tinggal.

Dalam kes ini pula tiada baki langsung untuk diambilnya. Sebaliknya berlaku keadaan yang bertentangan sama sekali, iaitu jumlah kadar semua waris sudah melebihi harta yang ada.

Perkara ini perlu dinyatakan dengan jelas, kerana pembaca yang mendengar “bapa mengambil satu perenam dan baki” akan mencari baki itu dalam jadual dan tidak menjumpainya.

Apabila jumlah kadar melebihi harta

Kita mula seperti biasa. Kadar dalam kes ini ialah satu perlapan, satu perenam, satu perenam dan dua pertiga. Nombor terkecil yang menampung kesemuanya tanpa pecahan ialah 24. Itulah asal masalah.

Jumlahkan lajur terakhir. Hasilnya 27, sedangkan harta yang ada hanya 24.

Inilah yang dipanggil aul, iaitu pertambahan pada saham berserta pengurangan pada bahagian sebenar setiap waris.³ Ia bukan kesilapan dan bukan tanda ada waris yang tidak sepatutnya dimasukkan.

Kitab membahagikan masalah faraid kepada tiga keadaan. Masalah adilah ialah yang jumlah kadarnya sama dengan asalnya. Masalah ailah ialah yang jumlahnya melebihi asalnya. Masalah naqisah pula ialah yang jumlahnya kurang daripada asalnya, iaitu ada baki.³ Kes ini jenis kedua.

Aul juga tidak berlaku pada mana-mana asal masalah. Ia hanya berlaku pada tiga, iaitu 6, 12 dan 24.⁴

Antara ketiga-tiganya, asal 24 yang paling sedikit aulnya. Ia aul sekali sahaja kepada 27. Tiada nombor lain yang mungkin.⁵

أصل أربعة وعشرين ويعول مرة واحدة إلى سبعة وعشرين، ولهذا يسمى البخيل لقلة عوله

“Asal dua puluh empat aul sekali sahaja kepada dua puluh tujuh. Kerana itulah ia dinamakan al-bakhil, iaitu si bakhil, disebabkan sedikitnya aulnya.”

Bandingkan dengan asal 6 yang aul empat kali sehingga 10. Asal 12 pula aul tiga kali sehingga 17.⁵ Jadi apabila sesuatu kes bermula dengan asal masalah 24 dan berlaku aul padanya, jawapannya sudah pasti 27 sebelum sebarang pengiraan dibuat.

Bagaimana aul diselesaikan?

Penyelesaiannya mudah dan adil. Asal masalah dinaikkan daripada 24 kepada 27, iaitu kepada jumlah saham itu sendiri.

Perhatikan apa yang sebenarnya berlaku. Angka setiap waris dalam lajur tadi tidak berubah langsung. Isteri kekal 3, ibu kekal 4, bapa kekal 4 dan setiap anak perempuan kekal 8. Yang berubah hanya pembahaginya.

Kesannya ialah setiap orang menerima sedikit kurang daripada kadar penuhnya. Pengurangan itu pula berkadar sama rata. Isteri yang sepatutnya menerima 3 daripada 24 kini menerima 3 daripada 27. Anak perempuan yang sepatutnya menerima 8 daripada 24 kini menerima 8 daripada 27.

Tiada sesiapa yang dipotong lebih daripada yang lain. Tiada juga sesiapa yang digugurkan untuk memberi laluan kepada yang lain.

Jawapan penuh kes ini

Nota: angka ringgit dibundarkan kepada ringgit yang terdekat, jadi jumlahnya tersasar satu ringgit daripada RM1 juta. Bahagian sebenar setiap waris ialah pecahan daripada 27, bukan angka ringgit itu.

Kesimpulan

Ada kes yang jumlah kadar warisnya melebihi harta yang ada. Kes ini salah satu daripadanya.

Penyelesaiannya bukan menggugurkan sesiapa dan bukan mengurangkan bahagian seorang waris untuk menyelamatkan yang lain. Asal masalah dinaikkan kepada jumlah saham itu sendiri, supaya setiap orang berkurang secara berkadar.

Bandingkan dengan kes pertama, iaitu susunan waris yang hampir sama tetapi dengan seorang anak lelaki. Di sana kadar tidak melebihi harta, sebaliknya ada baki untuk diambil anak-anak.

Bagi pembaca yang ingin memahami asal masalah dan aul secara menyeluruh, bukan sekadar dalam satu kes, huraiannya ada dalam Langkah-langkah Pengiraan Faraid.